ASPress - czasopisma pedagogiczne


ARCHIWUM WYDAŃ CYFROWYCH
       
Język Niemiecki



Wydania z lat 2009-2016 dostepne są w wersji elektronicznej jako pliki PDF. Są one identyczne z wersjami drukowanymi. Jednakże nie zawierają materiałów, które były na płytach CD/DVD dołączanych do niektórych wydań drukowanych.
W wersji drukowanej dostepne jest tylko jedno wydanie - 3/2016.
Więcej


Zbiór 52 felietonów poświęconych współczesnej Polsce, Polakom, polityce, roli telewizji i mediów we współczesnym świecie, globalizacji i konsekwencji wynikającej z naszego otwarcia na świat.
Wydanie w postaci pliku PDF
Cena 10 zł.
Zamów


Książka o podróżach, poznawaniu, odkrywaniu i podbijaniu świata, o pokonywaniu kolejnych horyzontów ludzkiego rozwoju. Ludzie wędrują od wieków, zawsze chcieli zobaczyć, co jest za kolejną rzeką, górą, morzem, za nowym horyzontem. Ta wędrówka pozwoliła najpierw poznać naszą planetę, a dziś już zaprowadziła człowieka poza granice Układu Słonecznego. Kim są ci, którzy zmieniają historię świata? Dlaczego Krzysztof Kolumb odkrył Amerykę, a Mikołaj Kopernik „poruszył” Ziemię?
Wydanie w postaci pliku PDF.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydanie drukowane



Historia powstania  * Dane techniczne * Słynne rajdy * Rozwiązania konstrukcyjne

Pierwszy pojazd z napędem na obie osie skonstruowano w 1824 r. a więc ponad pól wieku wcześniej od samochódu. Jednak dopiero wojskowi amerykańskiej armii jako pierwsi chcieli mieć pojazd, który pojedzie każdą drogą, pokona głębokie rowy  i wyposażony będzie we wciągarkę, tak by mógł poruszać się w każdym terenie.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydania specjalne "Geografii w Szkole"

2011

2010

2009

2008


Cena kompletu wydań 50 zł
Cena jednego wydania 10 zł
Zamów



Nowość!


Więcej

165 rocznica doświadczenia Foucaulta

Przybądźcie i zobaczcie, jak kręci się Ziemia


„A jednak się kręci” (z wł. Eppur si muove lub E pur si muove) – słowa te, przypisywane Galileuszowi, obrosły już legendą.
 
Odnotowane zostały przez Giuseppe Barettiego w pracy Italian library z 1757 roku, czyli 124 lata po tym, jak rzekomo wypowiedział je szeptem Galileusz przed sądem inkwizycji kościelnej. Wyrażały one pogląd Galileusza uznający prawdziwość teorii heliocentrycznej opublikowanej przez Kopernika w 1543 roku w dziele O obrotach sfer niebieskich (De revolutionibus orbium coelestium), według której m.in. to Ziemia wykonuje dwa ruchy: obrotowy wokół własnej osi i wspólnie z planetami obiegowy wokół Słońca. Doświadczalne, czyli poparte odpowiednim pomiarem, udowodnienie tych faktów zajęło ludzkości prawie 300 lat. Słuszność teorii Kopernika co do ruchu Ziemi wokół Słońca potwierdziły zmierzone przez astronomów dopiero w 1839 roku rzeczywiste paralaksy heliocentryczne najbliższych gwiazd.
Od najmłodszych lat każdy z nas wie, że oprócz rocznego ruchu obiegowego wokół Słońca, którego skutkiem są pory roku, Ziemia wykonuje dobowy ruch obrotowy wokół własnej osi.
Doświadczalne potwierdzenie tego drugiego zjawiska nastąpiło dopiero na początku 1851 roku. Dokonał tego francuski fizyk Jean Bernard Léon Foucault za pomocą zbudowanego przez siebie wahadła.
Parametry wahadła się zmieniały. Po pierwszych udanych próbach z pięciokilogramowym mosiężnym ciężarem na dwumetrowym drucie, który zawieszony był w piwnicy jego domu, 6 stycznia 1851 roku Foucault postanowił pokazać skręcania płaszczyzny drgań wahadła kolegom i zaproszonym gościom. Z pomocą Paula G. Fromenta, bardzo dobrego paryskiego mechanika, zbudował większe i bardzo precyzyjne, idealnie symetryczne jedenastometrowe wahadło.
Doświadczenie z tym wahadłem, przeprowadzone 2 lutego 1851 roku w Auli Południka w Observatoire de Paris, pozwoliło elitom francuskich fizyków i matematyków zobaczyć zmiany płaszczyzny drgań nad południkiem paryskim. Książę Napoleon III Bonaparte, późniejszy cesarz, po obejrzeniu efektownego eksperymentu zachęcił Foucaulta do pokazania wahadła szerszej publiczności. Słowa zaproszenia: „Przybądźcie i zobaczcie, jak kręci się Ziemia”, skierowane do gości przybywających na pokazy, są doskonałą parafrazą braku zgody Galileusza na porządek narzucany przez XVI-wiecznych cenzorów. Są dowodem siły kiełkującej wówczas nowożytnej nauki opartej na eksperymencie. Eksperymencie, który w fizyce ostatecznie potwierdza hipotezy, przekształcając je w obowiązujące teorie.
 
Na czym polega doświadczenie Foucaulta?
Wahadło Foucaulta składa się ze stosunkowo dużej, symetrycznej masy zawieszonej na długim drucie. Dla obserwatora na Ziemi płaszczyzna drgań wahadła ulega systematycznemu skręcaniu w tempie zależnym od szerokości geograficznej miejsca eksperymentu. Ponieważ dla inercjalnego obserwatora wahadło zachowuje płaszczyznę drgań w przestrzeni, skręcanie świadczy o tym, że to Ziemia wykonuje ruch obrotowy wokół własnej osi.
Teoretyczne podstawy oparte są na analizie ruchu ciała w nieinercjalnym układzie odniesienia, jakim w rzeczywistości jest wirująca Ziemia. Zresztą podobnie jak każda karuzela w wesołym miasteczku czy pojazd pokonujący łuk zakrętu. Każdy z nas, będąc w takim układzie, doświadczył działania sił, których przyczynę trudno wskazać, a które „ratują” możliwość zastosowania zasad dynamiki Newtona do opisu zachowania się ciał w nim pozostających. Najczęściej mamy na myśli odśrodkową siłę bezwładności, którą wykorzystujemy w wielu zadaniach szkolnych, najczęściej dla ciał spoczywających w tym układzie. Ale gdyby w takim układzie obserwować ciała, które się poruszają, to wytłumaczenie efektu wymaga użycia jeszcze innej siły. Siłę tę nazywamy siłą Coriolisa na cześć innego Francuza – Gustave’a Gasparda Coriolisa, który w 1835 roku w pracy On the equations of relative motion of a system of bodies opisał ruch ciała z punktu widzenia obserwatora znajdującego się w takim układzie oraz podał jej wzór w postaci iloczynu wektorowego (…)
Kierunek działania siły Coriolisa jest prostopadły do płaszczyzny utworzonej przez wektor prędkości kątowej układu  i prędkości liniowej  poruszającego się ciała o masie m, natomiast zwrot określa reguła śruby prawoskrętnej, podobnie jak ma to miejsce np. dla siły Lorentza w polu magnetycznym (…)
Olbrzymim laboratorium jest sama Ziemia, która wiruje dookoła własnej osi w tempie jeden obrót na dobę. Różne zjawiska zachodzące w przyrodzie łatwo można wyjaśnić właśnie działaniem siły Coriolisa: podmywanie brzegów rzek (prawego brzegu na półkuli północnej i lewego na półkuli południowej), kierunki cyrkulacji powietrza w atmosferze (na północnej półkuli zgodnie z ruchem wskazówek zegara, a na półkuli południowej odwrotnie), wschodnie odchylenie ciał spadających oraz zbaczanie swobodnie poruszających się pocisków artyleryjskich czy rakietowych (…)
Od półtora wieku w różnych ośrodkach naukowych na całym świecie wahadło Foucaulta cieszy się niezmienną popularnością, przyciągając uwagę obserwatorów prostotą budowy i urzekając prostotą samego wyniku eksperymentu.
Czy w takim razie każdy może zbudować własne wahadło i powtórzyć eksperyment Foucaulta? Jak najbardziej, ale trzeba spełnić kilka warunków. Wahadło musi mieć możliwość wykonania wielu drgań, gdyż przy prędkości średniej ruchu rzędu 1 m/s efekt dla jednego drgania jest niemierzalny w warunkach szkolnych. Podczas kilkudziesięciu drgań efekt kumuluje się i jest zauważalny gołym okiem.
Dlatego wahadło musi być odpowiednio zawieszone, tak by mogło swobodnie się obracać wokół osi pionowej, i bardzo dobrze ułożyskowane, żeby zminimalizować tłumienie drgań. Aby to uzyskać, wahadło powinno również być długie i ciężkie. Ponadto powinno być masywne, by wartość siły oporu była mała w stosunku do siły ciężkości. Wahadło o większej długości ma większy okres drgań, więc mniejszą szybkość przy tej samej amplitudzie, a co za tym idzie – będzie działać mniejsza siła oporu.
Wahadła mają przeróżne masy (od kilkunastu do kilkuset kilogramów) i długości (od kilku do kilkudziesięciu metrów) (…)
Podczas Nocy Naukowców, organizowanych rokrocznie w ostatni piątek września przez instytucje naukowe i edukacyjne wielu miast, tysiące ludzi w różnym wieku odwiedza sale instytutów i szkół, aby wziąć udział w niecodziennych zajęciach. Pracownie stają się minieksploratoriami otwartymi dla każdego, kto chce przeżyć naukową przygodę, uczestnicząc w pokazach, wykonując samodzielnie doświadczenia czy słuchając wykładów lub oglądając prezentacje. W takich warunkach najlepiej realizuje się myśl Konfucjusza: „Powiedz mi, a zapomnę. Pokaż mi, a zapamiętam. Pozwól mi zrobić, a zrozumiem”.
 
Więcej przeczytacie w artykule Marka Lipińskiego „Przybądźcie i zobaczcie, jak kręci się Ziemia. W 165. Rocznicę doświadczenia Foucaulta” w najnowszym (4/2016) wydaniu „Fizyki w Szkole”