ASPress - czasopisma pedagogiczne


ARCHIWUM WYDAŃ CYFROWYCH


Zbiór 52 felietonów poświęconych współczesnej Polsce, Polakom, polityce, roli telewizji i mediów we współczesnym świecie, globalizacji i konsekwencji wynikającej z naszego otwarcia na świat.
Wydanie w postaci pliku PDF
Cena 10 zł.
Zamów


Książka o podróżach, poznawaniu, odkrywaniu i podbijaniu świata, o pokonywaniu kolejnych horyzontów ludzkiego rozwoju. Ludzie wędrują od wieków, zawsze chcieli zobaczyć, co jest za kolejną rzeką, górą, morzem, za nowym horyzontem. Ta wędrówka pozwoliła najpierw poznać naszą planetę, a dziś już zaprowadziła człowieka poza granice Układu Słonecznego. Kim są ci, którzy zmieniają historię świata? Dlaczego Krzysztof Kolumb odkrył Amerykę, a Mikołaj Kopernik „poruszył” Ziemię?
Wydanie w postaci pliku PDF.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydanie drukowane



Historia powstania  * Dane techniczne * Słynne rajdy * Rozwiązania konstrukcyjne

Pierwszy pojazd z napędem na obie osie skonstruowano w 1824 r. a więc ponad pól wieku wcześniej od samochódu. Jednak dopiero wojskowi amerykańskiej armii jako pierwsi chcieli mieć pojazd, który pojedzie każdą drogą, pokona głębokie rowy  i wyposażony będzie we wciągarkę, tak by mógł poruszać się w każdym terenie.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydania specjalne "Geografii w Szkole"

2011

2010

2009

2008


Zamów


Ebooki 


Więcej

Pomidory - rodzaje, skład chemiczny, właściwości

Bogactwo składników odżywczych

Pomidory, kiedyś uważane za owoc, a obecnie za warzywo, w sezonie letnim są bardzo popularnym pożywieniem. Niemal każdy lubi zupę pomidorową, z jej cudownym zapachem, smakiem i wzmagającym apetyt kolorem. Dzięki swoim walorom wizualno-zapachowo-smakowym świeże surowe pomidory stanowią świetny dodatek do wszelkiego rodzaju dań (sałatki, surówki, zupy na ciepło czy chłodniki, sosy) bądź też jako ich główny składnik (np. sałatka z pomidorów z serem mozzarellą), także ryby w puszkach najczęściej zawierają sosy pomidorowe z różnymi dodatkami. 
Do najbardziej popularnych produktów z pomidorami goszczących na naszych stołach przez cały rok należy oczywiście zaliczyć ketchup, dostępny w różnych smakach (np. grillowy, ziołowy) i różniący się także stopniem pikantności - od łagodnego po „piekielnie” ostry. Ketchup stanowi też obiekt badań naukowców, między innymi ze względu na bardzo istotny dla naszego zdrowia związek zawarty w pomidorach – likopen. Pomidory w diecie człowieka są głównym źródłem likopenu, który jednak ulega częściowej degradacji w trakcie obróbki przy produkcji ketchupu. Z tego powodu prowadzone są badania nad wytwarzaniem ketchupu o podwyższonym stężeniu likopenu.

Trochę pomidorowej historii
Pomidory wywodzą się z Peru w Ameryce Południowej, gdzie po dzień dzisiejszy można spotkać dziko rosnące krzewy pomidorowe. Pierwszymi hodowcami pomidorów byli Aztekowie, którzy łączyli je z papryką, kukurydzą i solą. Tego rodzaju zestawienie warzyw zapoczątkowało współcześnie nam znaną meksykańską potrawę - salsę.
Nie udało się jednoznacznie ustalić, kto sprowadził pomidory do Europy. Jedni uważają, że był to Ferdynand Cortez (hiszpański zdobywca Meksyku), inni - że Krzysztof Kolumb. Tak czy inaczej, trafiły najpierw do Hiszpanii i Portugalii, skąd szybko rozprzestrzeniły się na całą Europę. Wiadomo, że pomidory zostały po raz pierwszy opisane przez Włocha Pietro Andreę Mattioliego, który uważał je za owoce i dlatego nadał im nazwę „pomi d’oro”, czyli złote jabłka. W Europie do połowy XIX wieku jednak panowało przeświadczenie, że „pomidory są trujące, a po zjedzeniu choćby tylko jednego krew zamieni się w kwas”. Początkowo traktowano je więc jako roślinę ozdobną i hodowano w celach dekoracyjnych. Pierwszym krajem, w którym zaczęto je spożywać bez obaw o życie, była Rosja. Stało się tak dzięki Michałowi Bołotowowi, który w swoim artykule na ich temat wskazał, że nie tylko nie są trujące, ale także potrafią zapobiegać szkorbutowi (chorobie związanej z brakiem witaminy C). W Polsce pomidory zagościły wraz z pojawieniem się w naszym kraju królowej Bony, która wprowadziła do dworskiej kuchni takie warzywa jak kalafiory, brokuły, szpinak oraz wiele innych, powszechnie określanych jako włoszczyzna. Zatem dopiero w XIX wieku pomidory zostały w pełni docenione jako warzywo i stosowane do zup i sosów. Francuzi przypisywali pomidorom właściwości afrodyzjaku, określając je „jabłkami miłości” (poma amoris) i sporządzali na ich bazie sosy do mięs. W Ameryce pomidory zaczęto powszechnie spożywać także dopiero w XIX wieku. Stało się to za sprawą pułkownika Roberta Johnsona, który zjadł publicznie cały kosz pomidorów. Ogromna widownia oczekiwała, że w ten sposób popełni samobójstwo, co się jednak, ku zdumieniu wszystkich zgromadzonych, nie stało. 
W konsekwencji pomidor stopniowo zyskiwał popularność jako składnik pożywienia. Należy jednak zwrócić uwagę, że obawy o jego szkodliwe działanie nie były zupełnie bezpodstawne, ponieważ sama łodyga i liście pomidorów mają właściwości trujące.
 
Skład chemiczny pomidora
Pomidory są warzywami niskokalorycznymi, 100 g surowych pomidorów dostarcza zaledwie 15 kcal. Głównym ich składnikiem (ok. 93%) jest woda. Co więcej pomidorom przypisuje się działanie wspierające odporność organizmu, a także wspomagające gojenie się ran.
Poza wodą w pomidorach znajduje się w sporych ilościach błonnik, który zapewnia uczucie sytości, poprawia trawienie, perystaltykę jelit i likwiduje zaparcia. Pomidory zawierają też cenne pierwiastki, takie jak wapń, magnez, żelazo, miedź, mangan i kobalt, a w szczególności duże ilości potasu, który obniża ciśnienie krwi. Z kolei obecność bromu korzystnie oddziałuje na układ nerwowy. Pomidory zawierają też węglowodany, takie jak glukoza i fruktoza nadające im słodkawy smak. Witaminy znajdujące się w pomidorach, to przede wszystkim witamina C i E, czyli dobrze znane antyutleniacze chroniące naszą skórę przed działaniem wolnych rodników i zapobiegające procesom starzenia się tkanek. Duża zawartość witaminy C pomaga także wzmacniać odporność organizmu, gdyż jeden duży pomidor (o masie ok. 180 g) dostarcza już 60% jej dziennego zapotrzebowania. Poza tym pomidor zapewnia też 25% dziennego zapotrzebowania na witaminę E. 
 
Ponadto pomidory zawierają witaminy z grupy B (Rys.1.) (B1 - tiaminę, B2 - ryboflawinę, B3 - niacynę (witamina PP = kwas nikotynowy + amid kwasu nikotynowego), B5 - kwas pantotenowy, B6  - pirydoksynę, B12 - kobalaminę, B13 - kwas orotowy i witaminę H oraz witaminę K.
 
Karotenoidy w pomidorach
Karotenoidy są jednymi z najważniejszych barwników wytwarzanych i gromadzonych w owocach i warzywach. Ich biologiczna rola w roślinach polega na zapobieganiu negatywnym skutkom fotoutleniania. Pomidory zawierają duże ilości -karotenu, którego działanie polega między innymi na neutralizowaniu szkodliwych wolnych rodników.
Wspomniany wcześniej likopen jest prekursorem syntezy pozostałych karotenoidów. W pomidorach (a także arbuzach) jego zawartość waha się w zakresie 30-100 g/g surowego produktu.

Likopen i jego działanie
Spośród karotenoidów zawartych w pomidorach najbardziej godnym uwagi jest likopen Likopen może występować w wielu formach izomerycznych, ale tylko ten, który ma wszystkie wiązania w konfiguracji trans wykazuje działanie prozdrowotne dla ludzi.
Jest to cenny barwnik zaliczany do przeciwutleniaczy i zarazem odpowiedzialny za ten piękny głęboki czerwony ‘pomidorowy’ kolor w dojrzałych pomidorach. Ze względu na budowę cząsteczki nie może być prekursorem do syntezy witaminy A (jedynie -karoten ma tę właściwość) jednak ma zdolność wiązania tzw. tlenu singletowego (reaktywnej, wzbudzonej cząsteczki tlenu o sparowanych spinach elektronowych) w dwa razy większym stopniu niż -karoten. Fakt ten sprawia, że jest istotnym związkiem w diecie współczesnego człowieka. Jego wszechstronne działanie polega na: neutralizowaniu wolnych rodników w naszych organizmach (czyli opóźnia procesy starzenia), zmniejsza ryzyko wystąpienia zawałów serca, miażdżycy, obniża ciśnienie krwi, usprawnia pracę układu krwionośnego, hamuje proces zwyrodnienia plamki żółtej, przeciwdziała nowotworowi prostaty. Jeden pomidor dostarcza organizmowi dzienną dawkę likopenu, ale można go też zastąpić talerzem zupy pomidorowej, szklanką soku pomidorowego czy dwoma łyżeczkami ketchupu (…)
Rodzaje pomidorów
Zapotrzebowanie rynku spożywczego na nowe, atrakcyjne wizualnie produkty o podwyższonej zawartości korzystnych składników, np. karotenoidów powoduje, że wyhodowano wiele odmian pomidorów - czerwonych, żółtych i zielonych. Odmiany pomidorów transgenicznych i izogenicznych o różnorodnych zabarwieniach od żółtego przez pomarańczowy i różowy do czerwonego zasadniczo różnią się zawartością różnych karotenoidów, co w efekcie powoduje różnice w składzie terpenoidów odpowiedzialnych za zapach (aromat) jak również ich smak. 
Czerwone i żółte mają podobne wartości odżywcze, z tym, że te drugie zawierają mniej likopenu. Natomiast zielone powinniśmy jeść ostrożnie. Mają one mniej substancji odżywczych, a więcej tomatyny, która jest szkodliwa dla naszego organizmu - należy do grupy toksycznych glikoalkaloidów (podobnie jak solanina zawarta w kiełkujących ziemniakach). (…)

Więcej przeczytacie w artykule dr Joanny Kurek „Pomidory – bogactwo składników odżywczych” w najnowszym wydaniu (4/2017) „Chemii w Szkole”.
(…) – skróty pochodzą od redakcji