ASPress - czasopisma pedagogiczne


ARCHIWUM WYDAŃ CYFROWYCH
       
Język Niemiecki



Wydania z lat 2009-2016 dostepne są w wersji elektronicznej jako pliki PDF. Są one identyczne z wersjami drukowanymi. Jednakże nie zawierają materiałów, które były na płytach CD/DVD dołączanych do niektórych wydań drukowanych.
W wersji drukowanej dostepne jest tylko jedno wydanie - 3/2016.
Więcej


Zbiór 52 felietonów poświęconych współczesnej Polsce, Polakom, polityce, roli telewizji i mediów we współczesnym świecie, globalizacji i konsekwencji wynikającej z naszego otwarcia na świat.
Wydanie w postaci pliku PDF
Cena 10 zł.
Zamów


Książka o podróżach, poznawaniu, odkrywaniu i podbijaniu świata, o pokonywaniu kolejnych horyzontów ludzkiego rozwoju. Ludzie wędrują od wieków, zawsze chcieli zobaczyć, co jest za kolejną rzeką, górą, morzem, za nowym horyzontem. Ta wędrówka pozwoliła najpierw poznać naszą planetę, a dziś już zaprowadziła człowieka poza granice Układu Słonecznego. Kim są ci, którzy zmieniają historię świata? Dlaczego Krzysztof Kolumb odkrył Amerykę, a Mikołaj Kopernik „poruszył” Ziemię?
Wydanie w postaci pliku PDF.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydanie drukowane



Historia powstania  * Dane techniczne * Słynne rajdy * Rozwiązania konstrukcyjne

Pierwszy pojazd z napędem na obie osie skonstruowano w 1824 r. a więc ponad pól wieku wcześniej od samochódu. Jednak dopiero wojskowi amerykańskiej armii jako pierwsi chcieli mieć pojazd, który pojedzie każdą drogą, pokona głębokie rowy  i wyposażony będzie we wciągarkę, tak by mógł poruszać się w każdym terenie.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydania specjalne "Geografii w Szkole"

2011

2010

2009

2008


Cena kompletu wydań 50 zł
Cena jednego wydania 10 zł
Zamów



Nowość!


Więcej

Naturalne przemiany terytorium Polski

Zmienny kraj

 
Polska, z punktu widzenia geografii fizycznej, oznacza głównie obszar zawarty w wyznaczonych granicach, charakteryzujący się określonymi warunkami środowiska przyrodniczego. Takie rozumienie ma w sobie pewne cechy stateczności, pozwalające myśleć o naszym kraju, jako o pewnej stabilnej całości. Warto jednak zwrócić uwagę na pewne niuanse świadczące o tym, że ukształtowanie Polski oraz jej granic podlega stosunkowo niewielkim, ale stałym przemianom.
 
Wygląd Polski – o granicach
Istotną cechą charakteryzującą dany kraj jest zajmowana przez niego powierzchnia oraz zarys jego granic. Według aktualnych danych powierzchnia obszaru lądowego Polski wynosi 311 888 km2. Jest ona mniejsza od całkowitego terytorium państwa, które obejmuje także pas wód terytorialnych Bałtyku, a także mniejsza od powierzchni administracyjnej (sumy powierzchni wszystkich jednostek administracyjnych), która zawiera w sobie części nadgranicznych akwenów.
Warto zauważyć, że do 2005 r. lądowa powierzchnia Polski wynosiła, według wcześniejszych pomiarów, 311 904 km2, a zatem w stosunku do tego roku długość granic lądowych Polski zmniejszyła się o 16 km. Największe różnice odnotowano na granicy z Ukrainą i Czechami (ubyło po 6 km), co wraz z pozostałymi zmianami ukształtowało długość granic lądowych Polski wynoszącą 3055 km.
W świetle powyższych danych nasuwa się pytanie o przyczyny zmian długości granic państwowych. Owe niewielkie różnice wynikają z faktu, że granice Polski w znacznej mierze poprowadzone są wzdłuż rzek. Są nimi np. Odra, Narew, Bug, Nysa Łużycka, San czy Olza. W przypadku rzek granicę wyznacza się najczęściej zgodnie z biegiem głównego nurtu lub geometrycznym środkiem koryta, dzięki czemu nie zachodzi np. potrzeba dzielenia się powstającymi w korycie wyspami. Jednak w wyniku naturalnych procesów, takich jak erozja brzegów rzecznych, rozwój meandrów czy akumulacja powodziowa, bieg koryta, a zarazem głównego nurtu, zmienia się w czasie.
Na przestrzeni lat dokonywane są również prace regulacyjne na rzekach, prowadzące m.in. do prostowania koryt rzecznych i w rezultacie do zmiany przebiegu granicy między sąsiadującymi państwami. W takich przypadkach, aby żadna ze stron nie pozostawała stratna, sąsiadujące kraje na drodze umowy wyznaczają obszary o jednakowej powierzchni, które następnie przeznaczane są do wymiany. Tego typu sytuacja miała miejsce np. w 2005 roku, kiedy to wskutek zmian granicznych nastąpiła wymiana terytoriów ze Słowacją o łącznej powierzchni niespełna 0,3 ha, m.in. w obrębie dwóch wysp w okolicach miejscowości Sromowce Wyżnie.
Bieg głównego nurtu, a zatem i linii granicznej, podlega największym zmianom na odcinkach dużych rzek naturalnie meandrujących lub posiadających szerokie równiny zalewowe z rozgałęziającym się układem koryt. W takich miejscach wezbraniowe przekształcanie koryt powodować może występowanie ruchomej granicy państwa, takiej jak np. Dolina Dolnej Odry oddzielającej Polskę od Niemiec. Choć wspomniane przesunięcia nie są znaczące, to potrzeba uściślenia przebiegu granicy wpłynęła na podpisanie w ubiegłym roku porozumienia między obydwoma krajami, dzięki któremu granica ustali się finalnie w osi uregulowanego, głównego koryta rzeki.
Znacznie poważniejsze przesunięcia granicy związane z migracją koryt dotyczą rzeki Bug na granicy z Ukrainą. Na znacznej długości podmywa ona brzegi od strony naszych wschodnich sąsiadów, mogąc prowadzić do utraty ziem o powierzchni do 100 ha. Podobny areał Polska może jednak stracić na granicy z Białorusią w trakcie jednorazowego przerwania zakola Bugu pod Janowem Podlaskim. Widać zatem, że nieustanny monitoring, zabezpieczanie i korygowanie granic państwowych jest koniecznością, która realizowana jest przez dwustronne komisje międzynarodowe.
W niedalekiej przyszłości może dojść do innej, poważniejszej korekty terytorialnej na granicy z Republiką Czeską. Finalizacja tej kwestii, rozwiązaniem której Polska i Czechy zajmują się już od 24 lat, może zakończyć się największą korektą granic naszego kraju od 1951 r., kiedy to obfitujący w surowce mineralne obszar Sokalszczyzny o powierzchni 480 km2 został na drodze wymiany przekazany ZSRR w zamian za fragment Gór Sanocko-Turczańskich i Bieszczadów. Obecnie zaś chodzi o powierzchnię niespełna 370 ha, które mają stanowić tzw. dług graniczny, czyli nierówność pochodzącą z wymiany terytoriów podczas wyznaczania linii granicznej między Polską a Czechosłowacją w 1958 r. Wówczas nasi sąsiedzi otrzymali większą część spornych terytoriów. Kilka lat temu strona polska stwierdziła jednak, że podstawą przeprowadzenia korekty nie jest wspomniany dług, ale proces zmiany przebiegu rzek granicznych. Potrzeba delimitacji pozostaje jednak faktem, a według nieoficjalnych informacji przekazane Polsce tereny mają obejmować pas między miejscowościami Świeradów-Zdrój i Bogatynią lub na granicy z województwem opolskim (…)
 
Ruchy neotektoniczne
Kolejnym elementem charakterystycznym dla danego państwa, jest jego ukształtowanie pionowe. Pod tym względem Polska należy do krajów wybitnie nizinnych. Jego średnie wyniesienie nad poziom morza wynosi 173 m, a obszary położone poniżej 300 m n.p.m. zajmują 91,1% całkowitej powierzchni (w tym ¼ wznosi się do 100 m i blisko połowa między 100 a 200 m n.p.m.). Z kolei najwyżej położone tereny o rzędnych wysokości powyżej 500 m n.p.m. zajmują jedynie 3,1% terytorium naszego kraju.
Ukształtowanie hipsometryczne Polski w niedalekiej przeszłości geologicznej (0,7 miliona lat temu) było jednak zdecydowanie inne, a na jego obecny kształt miała wpływ era zlodowaceń plejstoceńskich. Dotyczy to przede wszystkim Polski niżowej, gdzie ukształtowała się obecna sieć rzeczna i misy jeziorne, formował się basen Morza Bałtyckiego, a wypełnieniu uległy głębokie doliny o założeniach tektonicznych oraz rozległy zbiornik sedymentacyjny na północy kraju.
Obecnie wielkoskalowe zmiany w pionowym ukształtowaniu powierzchni Polski zachodzą dzięki powolnym ruchom skorupy ziemskiej. Szacunkowa intensywność tego typu przemieszczeń tektonicznych mierzona jest m.in. na podstawie pomiaru naprężeń skał w głębokich odwiertach, danych sejsmicznych czy analizy zdjęć satelitarnych i danych ze skaningu laserowego powierzchni ziemi. Dzięki nim wiadomo, że najwyższe wartości ruchów neotektonicznych na terenie Polski notowane są na wybrzeżu Bałtyku (Półwysep Helski), w Kotlinie Orawskiej i wzdłuż sudeckiego uskoku brzeżnego. W tych miejscach w ciągu ostatniego pół miliona lat wartość pionowych przemieszczeń wynosić mogła nawet do 150 m.
Choć współczesne ruchy skorupy ziemskiej są niezauważalne nawet w skali całego życia człowieka, to ich występowanie jest faktem stwierdzonym dla terytorium całego kraju. Do obszarów wynoszonych zalicza się głównie Polskę wschodnią w obrębie platformy wschodnioeuropejskiej oraz górotwory Karpat i Sudetów, a także, w mniejszym stopniu, struktury wału kujawsko-pomorskiego i niecki brzeżnej oraz Roztocze, Polesie i Wyżynę Krakowsko-Częstochowską. Obniżaniem odznaczają się głównie kotliny podkarpackie i zachodnia część kraju, na czele z Niziną Śląską i dolinami Odry i Nysy Łużyckiej (…)
 
Niespokojne wybrzeża
W odniesieniu do stanu z 2005 r. długość linii brzegowej (liczonej wraz z zalewami Wiślanym i Szczecińskim oraz Mierzeją Helską) zwiększyła się o 18 km, czyli do wartości 788 km (długość całkowita bez wymienionych zalewów to 498 km).
Wydłużenie linii brzegowej, a również zmiana jej urozmaicenia, związana jest z naturalnym przekształcaniem bałtyckich wybrzeży. Wśród nich pod względem długości zdecydowanie dominują wybrzeża wydmowo-mierzejowe, natomiast wybrzeża klifowe kojarzone z procesami erozji litoralnej mają łączną długość trzykrotnie mniejszą. Jednak badania wskazują, że niszczeniu nie podlegają wyłącznie bałtyckie falezy – ocenia się, że 55% długości linii brzegowej Polski ulega intensywnej erozji. Dzieje się tak, ponieważ destrukcyjne procesy litoralne oddziałują nie tylko na linie klifów, ale również na słabiej rozwinięte, niskie mierzeje, miejscami całkowicie zalewane w warunkach sztormowych.
Cofaniu się klifów sprzyjają rozwijające się w ich obrębie osuwiska. Obserwowany jest też ujemny bilans masy osadów piaszczystych polskich wybrzeży – zarówno na plażach, jak i w podmorskiej strefie przybrzeżnej. Do jednych z najsilniej niszczonych odcinków są okolice Ustki, Niechorza, Trzęsacza, Jastrzębiej Góry i Międzyzdrojów.
Erozja wybrzeży zachodzi w sposób nierównomierny, a wartość ta w skali roku wynosić może od kilkudziesięciu centymetrów do ponad 2 m. Lokalnie, na skutek silnych sztormów, niszczenie klifów powodowało ich cofanie się nawet o 4-7 m rocznie (np. Rowy, Wolin).
Ocenia się, że każdego roku Polska traci kilka, a maksymalnie nawet kilkadziesiąt hektarów wybrzeża. Obecne prognozy, uwzględniające tendencję do stałego podnoszenia się poziomu wód Bałtyku (ok. 1,5 mm/rok, notowane od początku XX w.), wskazują na przeciętne roczne cofanie linii brzegowej o 1 m na całej długości. A zatem w dłuższej perspektywie czasu abrazja brzegów bałtyckich stanowi najpoważniejszy proces wpływający na zmiany granic lądowych Polski. Istnieją prognozy klimatyczne, według których do 2050 r. Polska może utracić 125 km2 powierzchni wybrzeży, natomiast areał zagrożony podtopieniem sztormowym przekroczyć może 2 tys. km2 (…)
 

Więcej przeczytacie w artykule Krzysztofa Trojana „Zmienny kraj - Naturalne przemiany terytorium Polski” w najnowszym (4/2016) wydaniu „Geografii w Szkole”