ASPress - czasopisma pedagogiczne


ARCHIWUM WYDAŃ CYFROWYCH
       
Język Niemiecki



Wydania z lat 2009-2016 dostepne są w wersji elektronicznej jako pliki PDF. Są one identyczne z wersjami drukowanymi. Jednakże nie zawierają materiałów, które były na płytach CD/DVD dołączanych do niektórych wydań drukowanych.
W wersji drukowanej dostepne jest tylko jedno wydanie - 3/2016.
Więcej


Zbiór 52 felietonów poświęconych współczesnej Polsce, Polakom, polityce, roli telewizji i mediów we współczesnym świecie, globalizacji i konsekwencji wynikającej z naszego otwarcia na świat.
Wydanie w postaci pliku PDF
Cena 10 zł.
Zamów


Książka o podróżach, poznawaniu, odkrywaniu i podbijaniu świata, o pokonywaniu kolejnych horyzontów ludzkiego rozwoju. Ludzie wędrują od wieków, zawsze chcieli zobaczyć, co jest za kolejną rzeką, górą, morzem, za nowym horyzontem. Ta wędrówka pozwoliła najpierw poznać naszą planetę, a dziś już zaprowadziła człowieka poza granice Układu Słonecznego. Kim są ci, którzy zmieniają historię świata? Dlaczego Krzysztof Kolumb odkrył Amerykę, a Mikołaj Kopernik „poruszył” Ziemię?
Wydanie w postaci pliku PDF.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydanie drukowane



Historia powstania  * Dane techniczne * Słynne rajdy * Rozwiązania konstrukcyjne

Pierwszy pojazd z napędem na obie osie skonstruowano w 1824 r. a więc ponad pól wieku wcześniej od samochódu. Jednak dopiero wojskowi amerykańskiej armii jako pierwsi chcieli mieć pojazd, który pojedzie każdą drogą, pokona głębokie rowy  i wyposażony będzie we wciągarkę, tak by mógł poruszać się w każdym terenie.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydania specjalne "Geografii w Szkole"

2011

2010

2009

2008


Cena kompletu wydań 50 zł
Cena jednego wydania 10 zł
Zamów



Nowość!


Więcej

Metan na Marsie - nadzieja na znalezienie życia??

Wszystko zaczęło się w 2003 roku kiedy, to zespół z NASA prowadzony przez astrofizyka Michaela Mumma ogłosił wykrycie linii spektralnej metanu.

Badacze użyli do tego silnie czułego spektroskopu działającego w podczerwieni, znajdującego się w Cerro Pachon (Chile) oraz teleskopu Kecka II na Hawajach, za pomocą których byli w stanie stworzyć przestrzenną mapę koncentracji związku.

        Odkrycie metanu ogłosił również zespół prowadzony przez Vladimira Krasnopolskiego z Katolickiego Uniwersytetu Ameryki (The Catholic University of America) w Waszyngtonie za pomocą Canada–France–Hawaii Telescope (CFHT), znajdującego się na szczycie Mauna Kea. Oznajmili oni wykrycie metanu w stężeniu 10 ppb (ang. parts per billion) na środkowych szerokościach ponad Valles Marineris, z górną granicą stężenia wynoszącą do 3 ppb[1] poza tym regionem.
            Niestety badania prowadzone z Ziemi obarczone są dość dużą granicą błędu, ponieważ linie spektralne dla CH4 mogą się pokrywać z liniami ziemskiej atmosfery. Naukowcy w pewnym stopniu zredukowali błąd, wykorzystując przesunięcie Dopplera. Innym problemem okazało się również to, że wyniki różnią się w zależności od tego, czy Mars zbliża, czy oddala się od Ziemi .

 

Badania z orbity Marsa

 

               Od 1999 roku Sergio Fonti z włoskiego Uniwersytetu Salento i Giuseppe Marzo z Centrum Badawczego im. Amesa agencji NASA wykorzystywali dane zgromadzone w ciągu trzech lat marsjańskich przy użyciu spektrometru do pomiaru emisji cieplnej (Thermal Emission Spectrometer, TES). Przyrząd zainstalowany był na pokładzie sondy Mars Global Surveyor. Naukowcy w szczególności badali charakterystyczne cechy widmowe metanu. Na podstawie stworzonej mapy koncentracji gazu zaobserwowali, że źródła gazu znajdują się w regionach Tharsis, Elysium i Arabia Terrae na półkuli północnej, gdzie koncentracja metanu dochodzi do 70 ppb. Na podstawie tych obserwacji stwierdzono, że na Marsie występuje cykl metanowy – gazu najwięcej jest w okresie późnej jesieni, zimą zaś praktycznie znika, by na nowo pojawić się wiosną. Tak naprawdę nikt do tej pory nie wyjaśnił przyczyny pojawiania się i zaniku tego gazu, ale za sezonowość metanu może odpowiadać rozmarzanie warstwy powierzchniowej lodu wodnego na wymienionych terenach, co powoduje odtykanie szczelin wydzielających gaz. Można to powiązać z wyrzutami freatycznymi CO2, obserwowanymi jako ciemne pióropusze na obszarach okołobiegunowych (…)

 

Drugim zespołem naukowców, który przybliżył nam wiedzę na temat występowania tego związku na Czerwonej Planecie, była grupa z Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) pod kierownictwem Włocha Vittoria Formisano z Instytutu Fizyki i Przestrzeni Międzyplanetarnej. Ogłosili oni wykrycie metanu w marcu 2004 roku przy użyciu 1700 widm pobranych przez sondę Mars Express Orbiter za pomocą Planetarnego Spektrometru Fourierowskiego (Planetary Fourier Spectrometer, PFS). Według obliczeń badaczy stężenie w atmosferze miałoby wynosić około 15 ppb, co w dużej mierze pokrywa się z wynikami Krasnopolskiego. Największe stężenie znajdowałoby się w rejonach: Arabia Terrae, Elysium Planum i Arcadia-Memnonia ze wzrostem natężenia w lecie na półkuli północnej sięgającym nawet 45 ppb. Ciekawe, że ta koncentracja metanu występowała razem z koncentracją pary wodnej w atmosferze Marsa, co pociągnęło za sobą skorelowanie tych obszarów z zwartością lodu podpowierzchniowego, zmierzonego przez Gamma Ray Spectrometer (GRS) znajdujący się na pokładzie sondy Mars Odyssey. Grupa naukowców stwierdziła, że może to sugerować wspólne podziemne źródło tych gazów (…)

 

Curiosity

Wszelkie niejasności miały zostać rozwiane dzięki bezpośrednim badaniom przeprowadzonym przez łazik Curiosity, który miał potwierdzić lub wykluczyć występowanie związku. Wystartował on z Ziemi w listopadzie 2011 roku, lądując dziewięć miesięcy później na powierzchni Marsa w kraterze Gale. Jego głównym celem jest badanie powierzchni pod kątem potencjalnych warunków do życia w przeszłości oraz poszukiwanie pierwiastków biogennych oraz wody. Interesującym faktem może być to, że wciąż prowadzi badania, a 6 sierpnia 2016 roku obchodziliśmy czwartą rocznicę jego lądowania.

 

Początkowe dane zebrane przez łazik nieco ostudziły nadzieje na znalezienie czegoś spektakularnego, ponieważ przy użyciu aparatury SAM (Sample Analysis at Mars) zmierzono zawartość metanu na poziomie 0,18 ±0,67 ppbv z górną granicą 1,3 ppbv. Podczas cyklu pomiarów na przełomie 2013/2014 roku trwającego 60 dób marsjańskich (doba marsjańska – inaczej sol = 24 h 39 min) stwierdzono wzrost poziomu metanu do 7,2 ±2,1 ppbv. Relatywny wzrost stężenia metanu wskazuje na to, że proces jego powstawania nie jest ciągły, lecz epizodyczny. Źródła tego procesu nie są znane.

 

Źródła metanu

 

Tym, co warto podkreślić, jest to, że stężenie metanu w atmosferze Marsa jest zmienne. Badania z Ziemi wykazywały, że na stężenie miałyby wpływać pory roku, natomiast pomiary stężenia metanu dokonane przez Curiosity wskazują, że jego zmienność może być dużo szybsza, dochodząca nawet do kilku dni. Oznaczałoby to, że na planecie musi znajdować się jakichś mechanizm odpowiedzialny za tak szybką degradację tego związku. Jednym z takich mechanizmów jest fotochemiczna destrukcja metanu przez promienie słoneczne (rys. 3). Problem w tym, że ten mechanizm destrukcji cząsteczek CH4 wymaga więcej czasu (rzędu 300–600 lat). Wynika z tego, że muszą istnieć na Czerwonej Planecie inne mechanizmy odpowiedzialne za tak szybkie jego powstawanie oraz zanik. W procesie produkcji nie wyklucza się udziału organizmów metanogennych oraz uwolnień metanu wytworzonego i zmagazynowanego w przeszłości. Pomiary wskazują również, że występują tam dwa typy emisji: ciągła średnia emisja oraz cykliczna, produkująca większe jego ilości okresowo.

Naukowcy zajmujący się metanem na Marsie zaproponowali dwa mechanizmy wyjaśniające jego pochodzenie: biotyczne i abiotyczne. Do pierwszego procesu, który wzbudza większe emocje, zaliczają przede wszystkim mikroorganizmy metanogenne. Natomiast do czynników abiotycznych zaliczają takie procesy, jak: uwolnienia metanu z klatratów, degradacja promieniami UV składników organicznych dostarczonych przez komety i międzyplanetarny pył, serpentynizacja i działalność wulkaniczna (…)

Za powstawanie ziemskiego metanu głównie odpowiadają organizmy żywe, m.in. ssaki roślinożerne, które w swoich żołądkach produkują metan za pomocą właśnie tego typu organizmów. Metan na Ziemi powstaje również w wyniku beztlenowego rozkładu materii organicznej, co ma miejsce np. na bagnach (…)

 

Więcej przeczytacie w artykule Bartosza Gawędy, Pawła Wajera, Zbigniewa Wilczyńskiego i  Natalii Zalewskiej „Metan na Marsie – nadzieje na znalezienie życia?” w najnowszym wydaniu (1/2017) „Fizyki w Szkole”.



[1] Jest to oznaczenie stosowane do porównania stosunku dwóch liczb, w tym wypadku liczby cząsteczek metanu w atmosferze. 1 ppb oznacza jedną część masy danej substancji w miliardzie części innej. Podobnie używany dalej w artykule skrót ppbv oznacza jedną część objętości danej substancji w miliardzie części objętości innej. Żeby sobie uzmysłowić, z jak małymi wielkościami mamy do czynienia, wyobraźmy sobie, że do jeziora Śniardwy wlaliśmy łyżeczkę soku malinowego. Wtedy po równomiernym wymieszaniu soku w jeziorze jego stężenie będzie wynosiło około 1 ppb.