ASPress - czasopisma pedagogiczne


ARCHIWUM WYDAŃ CYFROWYCH
       
Język Niemiecki



Wydania z lat 2009-2016 dostepne są w wersji elektronicznej jako pliki PDF. Są one identyczne z wersjami drukowanymi. Jednakże nie zawierają materiałów, które były na płytach CD/DVD dołączanych do niektórych wydań drukowanych.
W wersji drukowanej dostepne jest tylko jedno wydanie - 3/2016.
Więcej


Zbiór 52 felietonów poświęconych współczesnej Polsce, Polakom, polityce, roli telewizji i mediów we współczesnym świecie, globalizacji i konsekwencji wynikającej z naszego otwarcia na świat.
Wydanie w postaci pliku PDF
Cena 10 zł.
Zamów


Książka o podróżach, poznawaniu, odkrywaniu i podbijaniu świata, o pokonywaniu kolejnych horyzontów ludzkiego rozwoju. Ludzie wędrują od wieków, zawsze chcieli zobaczyć, co jest za kolejną rzeką, górą, morzem, za nowym horyzontem. Ta wędrówka pozwoliła najpierw poznać naszą planetę, a dziś już zaprowadziła człowieka poza granice Układu Słonecznego. Kim są ci, którzy zmieniają historię świata? Dlaczego Krzysztof Kolumb odkrył Amerykę, a Mikołaj Kopernik „poruszył” Ziemię?
Wydanie w postaci pliku PDF.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydanie drukowane



Historia powstania  * Dane techniczne * Słynne rajdy * Rozwiązania konstrukcyjne

Pierwszy pojazd z napędem na obie osie skonstruowano w 1824 r. a więc ponad pól wieku wcześniej od samochódu. Jednak dopiero wojskowi amerykańskiej armii jako pierwsi chcieli mieć pojazd, który pojedzie każdą drogą, pokona głębokie rowy  i wyposażony będzie we wciągarkę, tak by mógł poruszać się w każdym terenie.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydania specjalne "Geografii w Szkole"

2011

2010

2009

2008


Cena kompletu wydań 50 zł
Cena jednego wydania 10 zł
Zamów



Nowość!


Więcej

Leki cytostatyczne

Jak chemia pomaga zwalczać nowotwory


Współczesna terapia nowotworów wykorzystuje osiągnięcia zarówno nauk medycznych (chirurgia onkologiczna), fizycznych (radioterapia) jak i chemicznych (chemioterapia). 
 
Chirurgia i radioterapia koncentrują się na leczeniu miejscowym. Chemioterapia natomiast to leczenie systemowe, pozwalające zniszczyć komórki nowotworowe ulokowane w różnych miejscach organizmu. Wykorzystuje się w tym celu leki cytostatyczne, które w zależności od typu blokują cykl komórkowy w różnych fazach, hamując wzrost i niekontrolowane podziały komórek. Często indukują także ich śmierć, mówimy zatem o działaniu cytotoksycznym tych środków. 
Jako ciekawostkę warto dodać, że chemioterapia może rozpoczynać proces leczenia, poprzedzając zabieg chirurgiczny (jest to tzw. terapia neoadjuwantowa, mająca za zadanie redukcję wielkości guza i likwidację mikroprzerzutów). Może też stanowić postępowanie uzupełniające (adiuwantowe), ograniczające ryzyko wznowy. Istotne jest, że cytostatyki podaje się w sposób okresowy, w tzw. cyklach, aby zminimalizować skutki uboczne. 
Najczęściej stosowane są programy wielolekowe, w których 2-3 leki o odmiennym mechanizmie działania są skojarzone, aby zwiększyć ich skuteczność i zapobiec rozwojowi odporności. Taka nabyta odporność raka na chemioterapeutyki a także niska selektywność tych leków oraz słaba penetracja gęstego podścieliska nowotworu mogą być przyczyną ograniczonej skuteczności, a w konsekwencji złych rokowań u niektórych pacjentów. Kluczem do poprawy tej sytuacji jest optymalizacja stosowanych procedur terapeutycznych, przede wszystkim zaś rozwój efektywnych systemów dostarczania leków bazujących na nanotechnologii. 
Obecnie w terapii nowotworów używana jest cała gama leków cytostatycznych, różniących się mechanizmem działania. Warto przybliżyć czytelnikom „Chemii w Szkole” wybrane i obecnie często stosowane leki przeciwnowotworowe, czyli: doksorubicynę, gemcytabinę, a także taksany: paklitaksel oraz docetaksel.

Doksorubicyna
Doksorubicyna to lek cytostatyczny powszechnie stosowany w onkologii do walki z takimi nowotworami złośliwymi, jak: mięsaki, chłoniaki, ostra białaczka, rak piersi, jajnika czy pęcherza moczowego. W świadomości społecznej utrwaliła się przede wszystkim ze względu na charakterystyczną czerwoną barwę jej roztworu. Doksorubicyna o wzorze sumarycznym C27H29NO11 jest antybiotykiem należącym do antracyklin i uzyskiwanym dzięki bakteriom tlenowym Streptomyces peucetius (…) 
Doksorubicyna ma znacznie szerszą aktywność i jest wykorzystywana nie tylko w leczeniu białaczek, ale też różnych guzów litych. Niestety, nie działa ona specyficznie na nowotwory, dlatego może wpływać na wzrost i funkcję wielu typów komórek w całym ciele. Narażone są takie organy jak mózg, wątroba czy nerki, niemniej jednak największym problemem wydaje się zależna od dawki kardiotoksyczność, której skutki mogą ujawnić się nawet kilka lat po leczeniu. 
Ustalono, że ryzyko uszkodzenia serca znacznie wzrasta, gdy sumaryczna dawka doksorubicyny przekroczy wartość 550 mg/m2. W tym miejscu należy wyjaśnić, iż w onkologii dawkę ustala się w przeliczeniu na powierzchnię ciała (BSA - body surface area). Dla doksorubicyny typowa pojedyncza dawka podawana we wlewie dożylnym wynosi 60-75 mg/m2. Eksperymenty pokazały, iż zaledwie kilka procent tej dozy trafia do guza. Lek dostaje się poprzez błonę do wnętrza komórek, a następnie poprzez kompleksy porów jądrowych dociera do wnętrza jądra (…)

Paklitaksel 
Paklitaksel, lek przeciwnowotworowy należący do taksanów, po raz pierwszy został wyizolowany z kory występującego w Ameryce Północnej cisa krótkolistnego (Taxus brevifolia) już w 1971 roku. Oczywiście alkaloid ten jest również obecny u cisa pospolitego (Taxus baccata), którego często możemy oglądać w europejskich parkach. Niestety, stężenie związku w korze drzewa jest bardzo małe, rzędu 0,001-0,05%. Paklitaksel to złożony diterpen o masie molowej 853,9 g/mol i wzorze sumarycznym C47H51NO14. Jego cząsteczka zbudowana jest z trójpierścieniowego szkieletu taksanowego, do którego dołączone są: oksetan, grupa benzoilowa, dwie grupy acetylowe, dwie grupy hydroksylowe oraz rozbudowany łańcuch boczny (rys. 3). 
Warto wspomnieć, że biosynteza leku to skomplikowany proces, posiadający przynajmniej 19 etapów i wymagający działania wielu enzymów. Rośliny, wykorzystując cytozolowy szlak mewalonowy (MVA) oraz plastydowy szlak fosforanu metyloerytroitylu (MEP) produkują difosforan izopentenylu (IPP) oraz difosforan dimetyloallilu (DMAPP). Kondensacja trzech cząsteczek IPP i jednej DMAPP pozwala uzyskać difosforan geranylogeranylu (GGPP), który stanowi prekursor do dalszej biosyntezy paklitakselu. 
(…) największym problemem jest otrzymywanie leku w ilościach niezbędnych do zaspokojenia potrzeb współczesnej onkologii. W literaturze często przytaczane są szacunkowe dane pokazujące, że 2,5 -3 g paklitakselu, potrzebne do terapii jednego pacjenta, pociąga za sobą konieczność ścięcia ośmiu dojrzałych (około 60 letnich) cisów, a do produkcji kilograma cytostatyku potrzeba 10 tys. kg kory z 3000 drzew. Wprawdzie na świecie (np. w Chinach czy Kanadzie) istnieją ogromne plantacje cisów, ale ze względu na ich powolny wzrost oraz fakt, iż proces pozyskiwania kory jest destrukcyjny, bazowanie jedynie na naturalnej biosyntezie nie rozwiązuje problemu. 
W sposób sztuczny paklitaksel udało się zsyntetyzować po raz pierwszy w 1994 roku, ale ze względu na niską wydajność i złożoność procedury, bardziej przyjęła się produkcja metodą semisyntezy. W tym procesie jako prekursor wykorzystuje się 10-deacetylobakkatynę III, izolowaną z suchych igieł cisa pospolitego. Inna alternatywna metoda to przemysłowa hodowla komórek roślinnych. Technika ta jest wciąż rozwijana i optymalizowana, co daje nadzieje, że podaż leku nadąży za wciąż wzrastającym popytem. 
Paklitaksel podawany we wlewie dożylnym w dawkach od 135 do 175 mg/m2 stanowi bowiem jeden z podstawowych leków w terapii raka piersi, jajnika, niedrobnokomórkowego raka płuca czy mięsaka Kaposiego. Działanie przeciwnowotworowe jest związane z faktem, że cytostatyk wiąże się do podjednostek β heterodimerów tubuliny, promując polimeryzację mikrotubul w komórkach. Następuje stabilizacja tych struktur, a tym samym zahamowanie ich depolimeryzacji. Zaburzenie konstrukcji cytoszkieletu prowadzi do zatrzymania cyklu komórkowego w fazie G2/M. Dodatkowo lek może oddziaływać na mitochondria, prowadząc do uwolnienia cytochromu C i indukując apoptozę. 
Oczywiście, podobnie jak dla innych cytostatyków kluczową kwestią pozostaje efektywne dostarczenie go do komórek rakowych. W przypadku paklitakselu dodatkowym problemem jest jego hydrofobowość. Aby zwiększyć rozpuszczalność, w produktach leczniczych wykorzystuje się substancje pomocnicze: etanol oraz Cremophor EL, czyli polioksyetylowany olej rycynowy (makrogologlicerolu rycynooleinian). Niestety, ten ostatni może wywoływać dodatkowe skutki uboczne, np. silne reakcje alergiczne (…)

Docetaksel
Docetaksel C43H53NO14 to analog paklitakselu i kolejny cytostatyk należący do taksanów. Posiada masę molową 807,9 g/mol i jest lekiem półsyntetycznym wytwarzanym na bazie deacetylobakkatyny III pozyskiwanej z igieł cisa pospolitego (…)
Docetaksel w standardowych dawkach 60 - 100 mg/m2 wykorzystywany jest do walki z rakiem piersi, prostaty, żołądka czy niedrobnokomórkowym rakiem płuc. 
Niestety, podawanie leku niesie za sobą ryzyko występowania poważnych reakcji nadwrażliwości i skumulowanej retencji płynów (obrzęków). Należy też pamiętać, że ze względu na słabą rozpuszczalność cytostatyku w skład preparatów leczniczych często wchodzi niejonowy środek powierzchniowo czynny - monooleinian polioksyetylenosorbitanu (Polisorbat 80), który również może powodować działania niepożądane. (…).
Gemcytabina
Wykorzystuje się ją przede wszystkim do walki z rakiem trzustki, pęcherza moczowego, piersi, jajnika czy niedrobnokomórkowym rakiem płuc. Pod względem chemicznym stanowi analog deoksycytydyny, a dokładniej fluorowany nukleozyd pirymidynowy, w którym dwa atomy fluoru podstawione są do pierścienia deoksyrybozy.
Wciąż trwają prace nad optymalizacją procesu wytwarzania tego związku, ale najczęściej stosuje się syntezę zbieżną, gdzie odpowiednio chroniona i aktywowana pochodna 2′,2′-difluoro-2′-deoksyrybofuranozy jest łączona z aktywowaną cytozyną. Co ciekawe gemcytabina to tzw. prolek (prekursor leku) aktywny dopiero po wewnątrzkomórkowej fosforylacji. Ze względu na swój hydrofilowy charakter do przejścia przez błonę komórkową potrzebuje integralnych białek błonowych określanych jako ludzkie transportery nukleozydów (…)
Opisane w artykule leki cytostatyczne stanowią istotne ogniwo w procesie walki z chorobami nowotworowymi. Wciąż jednak pracuje się nad poprawą ich skuteczności przede wszystkim poprzez rozwój efektywnych systemów transportu do miejsc docelowych. Wprowadzenie na rynek preparatów takich, jak doksorubicyna liposomalna czy nanocząsteczkowy kompleks paklitakselu z albuminą oraz dalszy intensywny rozwój nanomedycyny daje nadzieję, że już wkrótce chemioterapia zmieni swoje oblicze.
 
Więcej przeczytacie w artykule dr Tomasza Kubiaka „Leki cytostatyczne, czyli jak chemia pomaga zwalczać nowotwory” w najnowszym (2/2017) wydaniu „Chemii w Szkole”