ASPress - czasopisma pedagogiczne


ARCHIWUM WYDAŃ CYFROWYCH

2011

2010

2009

2008


Cena kompletu wydań 60 zł
Cena jednego wydania 10 zł
Zamów

Język Niemiecki



Wydania z lat 2009-2016 dostepne są w wersji elektronicznej jako pliki PDF. Są one identyczne z wersjami drukowanymi. Jednakże nie zawierają materiałów, które były na płytach CD/DVD dołączanych do niektórych wydań drukowanych.
W wersji drukowanej dostepne jest tylko jedno wydanie - 3/2016.
Więcej


Zbiór 52 felietonów poświęconych współczesnej Polsce, Polakom, polityce, roli telewizji i mediów we współczesnym świecie, globalizacji i konsekwencji wynikającej z naszego otwarcia na świat.
Wydanie w postaci pliku PDF
Cena 10 zł.
Zamów


Książka o podróżach, poznawaniu, odkrywaniu i podbijaniu świata, o pokonywaniu kolejnych horyzontów ludzkiego rozwoju. Ludzie wędrują od wieków, zawsze chcieli zobaczyć, co jest za kolejną rzeką, górą, morzem, za nowym horyzontem. Ta wędrówka pozwoliła najpierw poznać naszą planetę, a dziś już zaprowadziła człowieka poza granice Układu Słonecznego. Kim są ci, którzy zmieniają historię świata? Dlaczego Krzysztof Kolumb odkrył Amerykę, a Mikołaj Kopernik „poruszył” Ziemię?
Wydanie w postaci pliku PDF.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydanie drukowane



Historia powstania  * Dane techniczne * Słynne rajdy * Rozwiązania konstrukcyjne

Pierwszy pojazd z napędem na obie osie skonstruowano w 1824 r. a więc ponad pól wieku wcześniej od samochódu. Jednak dopiero wojskowi amerykańskiej armii jako pierwsi chcieli mieć pojazd, który pojedzie każdą drogą, pokona głębokie rowy  i wyposażony będzie we wciągarkę, tak by mógł poruszać się w każdym terenie.
Cena 10 zł.
Zamów




Nowość!


Więcej

Chemia polskiej złotej jesieni


Na wiosnę, gdy rośliny zaczynają kiełkować, ich naziemne części pod wpływem światła słonecznego w wyniku odpowiednich procesów biochemicznych zachodzących na poziomie komórkowym, zaczynają się zielenić. Podobnie jest w przypadku krzewów i drzew, u których zaczynają powstawać pąki liściowe, a z nich następnie wyłaniają się liście o zielonej barwie.

Młode liście zazwyczaj są jasnozielone, natomiast z czasem stają się ciemniejsze. W czasie kwitnienia i owocowania krzewów i drzew liście pozostają zielone, jednak po owocowaniu i z nastaniem krótszych jesiennych dni, kiedy dawka promieni słonecznych jest znacznie mniejsza, powoli zaczynają żółknąć, a w niektórych przypadkach stają się bordowe czy pomarańczowe.

Przez dziesiątki lat zagadka tych zjawisk pozostawała niewyjaśniona. Początkowo sądzono, że chlorofil ulega podobnemu katabolizmowi jak hem – czerwony barwnik u zwierząt, kiedy to w wyniku rozkładu tego drugiego powstają metabolity o żółtej barwie. Intensywne badania doprowadziły w 1991 roku do rozwikłania tego dotąd tajemniczego zjawiska. Zmiana zabarwienia liści spowodowana jest powolnym rozkładem zielonych barwników w liściach, co powoduje, iż uwidaczniają się barwniki o żółtym, pomarańczowym, a nawet bordowo-czerwonym kolorze. Dzięki temu zjawisku można podziwiać w słoneczne jesienne dni żółto-pomarańczową gamę kolorystyczną, tak charakterystyczną dla polskiej złotej jesieni.

Barwniki roślinne interesowały badaczy już od dawna. W 1812 roku Peletier i Caventou wyodrębnili po raz pierwszy zielone barwniki roślinne. Do barwników naturalnych zaliczane są te związki występujące u roślin i zwierząt, które mają zdolność pochłaniania światła w zakresie promieniowania 400-700 nm.

W roślinach zielone barwniki - chlorofile zlokalizowane są w chloroplastach (Rysunek 1), gdzie występują, wraz z karotenoidami w postaci kompleksu ze specyficznym białkiem – chloroplastyną. Otoczka chloroplastu zbudowana jest z dwóch błon lipidowo-białkowych: błony zewnętrznej i wewnętrznej oraz przestrzeni międzybłonowej. Wewnątrz chloroplastu znajduje się białkowy koloid – stroma. W stromie znajdują się tylakoidy – pęcherzykowate struktury, w których zlokalizowany jest chlorofil. Z kolei tylakoidy ułożone są w stosy - grana. To w chloroplastach zachodzi, z wykorzystaniem energii słonecznej, przemiana dwutlenku węgla i wody w glukozę i tlen.

 

 

A - tylakoid

B – lamelle (tylakoidy stromy)

C - błona wewnętrzna

D - błona zewnętrzna

E - DNA

F – stroma (koloid białkowy)

G - przestrzeń międzybłonowa

H - grana (stosy tylakoidów z chlorofilem)

 

Rysunek 1. Budowa chloroplastu.

 

 

Porfina i chlorofile

Zasadniczym elementem budowy cząsteczek chlorofili jest zawierający jon magnezu układ porfirynowy, obecny również w strukturze heminy (składnika hemoglobiny z jonami żelaza) i witaminy B12 (z jonami kobaltu). Do bardziej egzotycznych przykładów należy czerwony barwnik skrzydeł afrykańskiego ptaka - turacyna. Wyjaśnienie budowy porfiryn, zarówno w chlorofilach, jak i w hemie jest zasługą polskich naukowców: M. Nenckiego, J. Zaleskiego i L. Marchlewskiego. Podstawowym elementem strukturalnym tych układów jest porfina (Rys. 2) zaliczana do związków makrocyklicznych.

Rysunek 2. Struktura cząsteczki porfiny, uwidocznienie płaskości układu (po prawej).

 

 

Jej cząsteczka składa się z czterech pierścieni pirolowych (zbudowanych z czterech atomów węgla i jednego atomu azotu) połączonych za pomocą mostków metinowych -CH=. Wiązania podwójne w tych układach występują naprzemiennie, czyli są sprzężone i dzięki temu układ porfinowy ma charakter aromatyczny - można mu przypisać dwie formy rezonansowe. Układ porfiny jest wspólnym elementem strukturalnym porfiryn, związków intensywnie absorbujących promieniowanie elektromagnetyczne w zakresie widzialnym i ultrafioletowym. Odłączenie protonów od dwóch atomów azotu porfiny powoduje, iż wszystkie cztery atomy azotu stają się równocenne i mogą tworzyć wiązania koordynacyjne z jonami metali wchodzącymi do centrum takich struktur; mogą to być jony magnezu, żelaza czy kobaltu oraz wielu innych. Takie związki kompleksowe wykazują także zdolność absorbowania światła o określonej długości fali, w zależności m.in. od jonu centralnego, którym w przypadku chlorofili jest jon Mg2+.

Biosynteza barwników chlorofilowych u roślin, glonów i cyjanobakterii jest obecnie bardzo dobrze poznana. Porfiryny jako bioaktywne organiczne cząsteczki muszą być syntetyzowane oraz rozkładane w organizmach przez odpowiednie białka. Układ porfirynowy tworzy się w wyniku wieloetapowej biosyntezy z udziałem aminokwasu glicyny, a w ostatnim etapie dochodzi do chelatowania odpowiedniego jonu metalu, co następuje w wyniku specyficznej reakcji enzymatycznej (...)

Więcej przeczytacie w artykule Joanny Kurek „Chemia złotej polskiej jesieni” w najnowszym wydaniu (5/2020) „Chemii w Szkole”