ASPress - czasopisma pedagogiczne


ARCHIWUM WYDAŃ CYFROWYCH
       
Język Niemiecki



Wydania z lat 2009-2016 dostepne są w wersji elektronicznej jako pliki PDF. Są one identyczne z wersjami drukowanymi. Jednakże nie zawierają materiałów, które były na płytach CD/DVD dołączanych do niektórych wydań drukowanych.
W wersji drukowanej dostepne jest tylko jedno wydanie - 3/2016.
Więcej


Zbiór 52 felietonów poświęconych współczesnej Polsce, Polakom, polityce, roli telewizji i mediów we współczesnym świecie, globalizacji i konsekwencji wynikającej z naszego otwarcia na świat.
Wydanie w postaci pliku PDF
Cena 10 zł.
Zamów


Książka o podróżach, poznawaniu, odkrywaniu i podbijaniu świata, o pokonywaniu kolejnych horyzontów ludzkiego rozwoju. Ludzie wędrują od wieków, zawsze chcieli zobaczyć, co jest za kolejną rzeką, górą, morzem, za nowym horyzontem. Ta wędrówka pozwoliła najpierw poznać naszą planetę, a dziś już zaprowadziła człowieka poza granice Układu Słonecznego. Kim są ci, którzy zmieniają historię świata? Dlaczego Krzysztof Kolumb odkrył Amerykę, a Mikołaj Kopernik „poruszył” Ziemię?
Wydanie w postaci pliku PDF.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydanie drukowane



Historia powstania  * Dane techniczne * Słynne rajdy * Rozwiązania konstrukcyjne

Pierwszy pojazd z napędem na obie osie skonstruowano w 1824 r. a więc ponad pól wieku wcześniej od samochódu. Jednak dopiero wojskowi amerykańskiej armii jako pierwsi chcieli mieć pojazd, który pojedzie każdą drogą, pokona głębokie rowy  i wyposażony będzie we wciągarkę, tak by mógł poruszać się w każdym terenie.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydania specjalne "Geografii w Szkole"

2011

2010

2009

2008


Cena kompletu wydań 50 zł
Cena jednego wydania 10 zł
Zamów



Nowość!


Więcej

Chemia polskiej złotej jesieni


Na wiosnę, gdy rośliny zaczynają kiełkować, ich naziemne części pod wpływem światła słonecznego w wyniku odpowiednich procesów biochemicznych zachodzących na poziomie komórkowym, zaczynają się zielenić. Podobnie jest w przypadku krzewów i drzew, u których zaczynają powstawać pąki liściowe, a z nich następnie wyłaniają się liście o zielonej barwie.

Młode liście zazwyczaj są jasnozielone, natomiast z czasem stają się ciemniejsze. W czasie kwitnienia i owocowania krzewów i drzew liście pozostają zielone, jednak po owocowaniu i z nastaniem krótszych jesiennych dni, kiedy dawka promieni słonecznych jest znacznie mniejsza, powoli zaczynają żółknąć, a w niektórych przypadkach stają się bordowe czy pomarańczowe.

Przez dziesiątki lat zagadka tych zjawisk pozostawała niewyjaśniona. Początkowo sądzono, że chlorofil ulega podobnemu katabolizmowi jak hem – czerwony barwnik u zwierząt, kiedy to w wyniku rozkładu tego drugiego powstają metabolity o żółtej barwie. Intensywne badania doprowadziły w 1991 roku do rozwikłania tego dotąd tajemniczego zjawiska. Zmiana zabarwienia liści spowodowana jest powolnym rozkładem zielonych barwników w liściach, co powoduje, iż uwidaczniają się barwniki o żółtym, pomarańczowym, a nawet bordowo-czerwonym kolorze. Dzięki temu zjawisku można podziwiać w słoneczne jesienne dni żółto-pomarańczową gamę kolorystyczną, tak charakterystyczną dla polskiej złotej jesieni.

Barwniki roślinne interesowały badaczy już od dawna. W 1812 roku Peletier i Caventou wyodrębnili po raz pierwszy zielone barwniki roślinne. Do barwników naturalnych zaliczane są te związki występujące u roślin i zwierząt, które mają zdolność pochłaniania światła w zakresie promieniowania 400-700 nm.

W roślinach zielone barwniki - chlorofile zlokalizowane są w chloroplastach (Rysunek 1), gdzie występują, wraz z karotenoidami w postaci kompleksu ze specyficznym białkiem – chloroplastyną. Otoczka chloroplastu zbudowana jest z dwóch błon lipidowo-białkowych: błony zewnętrznej i wewnętrznej oraz przestrzeni międzybłonowej. Wewnątrz chloroplastu znajduje się białkowy koloid – stroma. W stromie znajdują się tylakoidy – pęcherzykowate struktury, w których zlokalizowany jest chlorofil. Z kolei tylakoidy ułożone są w stosy - grana. To w chloroplastach zachodzi, z wykorzystaniem energii słonecznej, przemiana dwutlenku węgla i wody w glukozę i tlen.

 

 

A - tylakoid

B – lamelle (tylakoidy stromy)

C - błona wewnętrzna

D - błona zewnętrzna

E - DNA

F – stroma (koloid białkowy)

G - przestrzeń międzybłonowa

H - grana (stosy tylakoidów z chlorofilem)

 

Rysunek 1. Budowa chloroplastu.

 

 

Porfina i chlorofile

Zasadniczym elementem budowy cząsteczek chlorofili jest zawierający jon magnezu układ porfirynowy, obecny również w strukturze heminy (składnika hemoglobiny z jonami żelaza) i witaminy B12 (z jonami kobaltu). Do bardziej egzotycznych przykładów należy czerwony barwnik skrzydeł afrykańskiego ptaka - turacyna. Wyjaśnienie budowy porfiryn, zarówno w chlorofilach, jak i w hemie jest zasługą polskich naukowców: M. Nenckiego, J. Zaleskiego i L. Marchlewskiego. Podstawowym elementem strukturalnym tych układów jest porfina (Rys. 2) zaliczana do związków makrocyklicznych.

Rysunek 2. Struktura cząsteczki porfiny, uwidocznienie płaskości układu (po prawej).

 

 

Jej cząsteczka składa się z czterech pierścieni pirolowych (zbudowanych z czterech atomów węgla i jednego atomu azotu) połączonych za pomocą mostków metinowych -CH=. Wiązania podwójne w tych układach występują naprzemiennie, czyli są sprzężone i dzięki temu układ porfinowy ma charakter aromatyczny - można mu przypisać dwie formy rezonansowe. Układ porfiny jest wspólnym elementem strukturalnym porfiryn, związków intensywnie absorbujących promieniowanie elektromagnetyczne w zakresie widzialnym i ultrafioletowym. Odłączenie protonów od dwóch atomów azotu porfiny powoduje, iż wszystkie cztery atomy azotu stają się równocenne i mogą tworzyć wiązania koordynacyjne z jonami metali wchodzącymi do centrum takich struktur; mogą to być jony magnezu, żelaza czy kobaltu oraz wielu innych. Takie związki kompleksowe wykazują także zdolność absorbowania światła o określonej długości fali, w zależności m.in. od jonu centralnego, którym w przypadku chlorofili jest jon Mg2+.

Biosynteza barwników chlorofilowych u roślin, glonów i cyjanobakterii jest obecnie bardzo dobrze poznana. Porfiryny jako bioaktywne organiczne cząsteczki muszą być syntetyzowane oraz rozkładane w organizmach przez odpowiednie białka. Układ porfirynowy tworzy się w wyniku wieloetapowej biosyntezy z udziałem aminokwasu glicyny, a w ostatnim etapie dochodzi do chelatowania odpowiedniego jonu metalu, co następuje w wyniku specyficznej reakcji enzymatycznej (...)

Więcej przeczytacie w artykule Joanny Kurek „Chemia złotej polskiej jesieni” w najnowszym wydaniu (5/2020) „Chemii w Szkole”