ASPress - czasopisma pedagogiczne


ARCHIWUM WYDAŃ CYFROWYCH
       
Język Niemiecki



Wydania z lat 2009-2016 dostepne są w wersji elektronicznej jako pliki PDF. Są one identyczne z wersjami drukowanymi. Jednakże nie zawierają materiałów, które były na płytach CD/DVD dołączanych do niektórych wydań drukowanych.
W wersji drukowanej dostepne jest tylko jedno wydanie - 3/2016.
Więcej


Zbiór 52 felietonów poświęconych współczesnej Polsce, Polakom, polityce, roli telewizji i mediów we współczesnym świecie, globalizacji i konsekwencji wynikającej z naszego otwarcia na świat.
Wydanie w postaci pliku PDF
Cena 10 zł.
Zamów


Książka o podróżach, poznawaniu, odkrywaniu i podbijaniu świata, o pokonywaniu kolejnych horyzontów ludzkiego rozwoju. Ludzie wędrują od wieków, zawsze chcieli zobaczyć, co jest za kolejną rzeką, górą, morzem, za nowym horyzontem. Ta wędrówka pozwoliła najpierw poznać naszą planetę, a dziś już zaprowadziła człowieka poza granice Układu Słonecznego. Kim są ci, którzy zmieniają historię świata? Dlaczego Krzysztof Kolumb odkrył Amerykę, a Mikołaj Kopernik „poruszył” Ziemię?
Wydanie w postaci pliku PDF.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydanie drukowane



Historia powstania  * Dane techniczne * Słynne rajdy * Rozwiązania konstrukcyjne

Pierwszy pojazd z napędem na obie osie skonstruowano w 1824 r. a więc ponad pól wieku wcześniej od samochódu. Jednak dopiero wojskowi amerykańskiej armii jako pierwsi chcieli mieć pojazd, który pojedzie każdą drogą, pokona głębokie rowy  i wyposażony będzie we wciągarkę, tak by mógł poruszać się w każdym terenie.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydania specjalne "Geografii w Szkole"

2011

2010

2009

2008


Cena kompletu wydań 50 zł
Cena jednego wydania 10 zł
Zamów



Nowość!


Więcej

Jemioła pospolita

Roślina magiczna


Jemioła pospolita (jemioła biała) (Viscum album L.), należy do rzędu sandałowce (Santatales) i bywa zaliczana do następujących rodzin: sandałowcowate (Santalaceae), gązewnikowate (Loranthaceae) lub jemiołowate (Viscaceae). W języku staropolskim nosi nazwę starzęśla.

Łacińskie słowo viscum to starorzymska nazwa jemioły i wytwarzanego z niej lepu na ptaki. Wyrabiano go nie tylko z nibyjagód, jak się powszechnie uważa, ale głównie z rozgotowywanych pędów rośliny. Czyniono to najczęściej w południowej Europie i Afryce do początku XX w. Już starożytności ludzie widzieli ironię w sytuacji chwytania ptaków przy udziale owoców, które same rozsiewają. Przenoszą one lepkie owoce do zagłębień w korze drzew, gdzie nasiona znajdują dogodne warunki do kiełkowania. 
Ten półpasożyt zawiera chlorofil, prowadzi proces asymilacji, syntetyzuje związki organiczne, a przy pomocy tzw. zielonych korzeni korowych wzrasta przez korę żywiciela, wytwarza podobne do sopli ssawki, przenika prostopadle do drewna skąd pobiera wodę i sole mineralne, a więc pasożytuje na żywicielu. 
Przedstawiciele rodzaju jemioła (Viscum) reprezentowani są przez kilkadziesiąt gatunków występujących przeważnie w obszarach tropikalnych i subtropikalnych Afryki, natomiast nielicznie w Azji, Europie i Australii. W naszym kraju notuje się jeden gatunek z trzema podgatunkami, czasem uznaje się je za trzy odrębne gatunki. 
 
Jemioła w Polsce
Jak wskazuje jej nazwa gatunkowa jest rośliną pospolitą prawie na obszarze całego kraju. 
Jemioła pospolita (Viscum album L) ‒ podgatunek typowy Viscum album L. subsp. album. Spotykana na drzewach i krzewach liściastych, okrytozalążkowych, dwuliściennych, w tym także obcego pochodzenia, głównie na topolach, klonach, lipach, brzozach, jarzębinach, wierzbach, kasztanowcach, grabach, jesionach, olszach, grochodrzewach (robinia akacjowa), wiązach oraz rzadziej na innych rodzajach, np. drzewach owocowych. Nie rośnie na krajowych dębach, a jeśli, to bardzo sporadycznie. Jemioła jodłowa (Viscum abietis Beck) ‒ Viscum album L. subsp. abietis (Wiesb.) Abrom. bywa rzadziej spotykana w zasięgu występowania jodły i pasożytuje wyłącznie na tym gatunku, charakteryzuje się liśćmi ciemnozielonymi.
Jemioła rozpierzchła (Viscum laxum Boiss.) ‒ Viscum album L. subsp. austriacum (Viesb.) Vollm. ma za żywiciela sosnę, rzadziej świerka i modrzewia. 
Wymienione gatunki (podgatunki) różnią się między sobą głównie żywicielami, wielkością i kształtem liści, nibyjagód itp. Jemioła pospolita występuje w całej Polsce, a jej stanowiska rozmieszczone są dość równomiernie, natomiast jemioła jodłowa obecna jest na południu kraju (tak, jak zasięg jodły), a jemioła rozpierzchła największe zagęszczenie miejsc występowania notuje na Lubelszczyźnie.
Jemioła pospolita (Viscum album L.), to zimozielona, półpasożytnicza krzewinka (krzew), przeważnie kulistego kształtu (do około 1 m średnicy), o pseudodychotomicznych (nibywidlastych) rozgałęzieniach. Pędy ma oliwkowozielone, bezogonkowe, grube, skórzaste, całobrzegie liście, ułożone nakrzyżlegle. Jej kwiaty są dwupienne, występują na szczytach pędów, okwiat mają niezróżnicowany, są nektarodajne, owadopylne i wiatropylne. Kwitnie w porze zimowej (II-III). Owocem jest biała, a rzadziej żółtawa nibyjagoda, kulistego lub gruszkowatego kształtu, zawierająca wewnątrz lepki płyn. Właściwymi owocami są bezokrywowe, miękkie „nasiona”. Nibyjagody dojrzewają od listopada do stycznia. Rozsiewają je ptaki, a konkretnie jemiołuszka zwyczajna, jemiołucha (Bombycilla garrulus) i paszkot (Turdus viscivorus), połykając je w całości, często rozsiewają jemiołę daleko od okazów matecznych. Mamy w tym przypadku do czynienia z rozsiewaniem przez zwierzęta (zoochoria), a dokładniej przez ptaki (ornitochoria).
Skoro jesteśmy przy zwierzętach to warto dodać, że pędy jemioły wykładane są zimą, jako wartościowy przysmak żubrów, jeleni, saren i zajęcy, bogaty w witaminy i wapń. Podobno już w IV w. p.n.e. stosowano je również do karmienia zwierząt domowych – bydła i koni.
Jemioła pospolita jest rośliną leczniczą (RL), a zarazem rośliną trującą (RT). Pierwszym, który opisał jej właściwości lecznicze i występowanie był Teofrast, uczeń Arystotelesa.
Skuteczność działań wyciągów z jemioły zależy od wielu czynników, ale głównie od dwu – żywiciela (na jakim drzewie rośnie) oraz okresu zbioru (najlepszy zimowy ‒ od grudnia do marca). Surowcem zielarskim są liście oraz cienkie pędy bez owoców, które oddziela się zaraz po zbiorze rośliny. Suszy się je w temperaturze nie wyższej niż 25°C. Właściwie wysuszone ziele jemioły (Herba Visci) powinno wykazywać barwę zieloną lub żółtozieloną. Zachowuje wówczas wszystkie cenne substancje, jakimi są: flawonoidy, aktyny, aminy, cholina, wiskotoksyny, fitosterole, trójterpeny, kwasy organiczne ‒ między innymi kwas kawowy, związki śluzowe, witaminy, sole mineralne – przede wszystkim związki potasu i wapnia. Te cenne składniki sprawiają, że jemioła ma różnorodne właściwości lecznicze. 
W medycynie ludowej jemioła była stosowana od dawnych czasów. Na przykład Celtowie nazywali ją „wszystko leczącą”. W Europie leczono nią epilepsję, natomiast w Japonii ‒ niepłodność. Współczesna medycyna nadal wykorzystuje cenne właściwości tego wyjątkowego ziela. Preparaty z jemioły są stosowane w leczeniu nadciśnienia, znajdujące się w nich lektyny i wiskotoksyny wykorzystywane są w terapii przeciwnowotworowej i pobudzającej układ odpornościowy. Jemioła jest składnikiem wielu mieszanek ziołowych, obniżających ciśnienie krwi i przeciwmiażdżycowych.
Warto dodać, iż ten półpasożyt chroniony jest prawnie w Szwecji od 1910 r., w Norwegii od 1956 r. oraz na Łotwie. Były również głosy o jego ochronę w Polsce. 

Wierzenia i tradycje
Niewiele jest roślin w naszym kraju, które wzbudzałyby tak powszechne zainteresowanie, jak jemioła. Zapewne dużą rolę odgrywają w tym bogate przekazy, opowiadania, obyczaje oraz właściwości. To roślina wyjątkowa, wręcz magiczna – półpasożyt, rosnąca między ziemią a niebem oraz „wszystko lecząca”. We florze Polski nie ma drugiej takiej rośliny. Ścięta jemioła nie może dotknąć ziemi, bowiem wtedy straciłaby swoją cudowną moc. Dawniej wierzono, że obecność jemioły ochroni dom przed złymi mocami i demonami, odpędza uroki, zapobiega nieszczęściom, a sprowadza powodzenie i bogactwo.
W dzisiejszych czasach wiesza się jemiołę w domu, u sufitu, nad stołem oraz nad drzwiami, co ma zapewnić domownikom pomyślność i szczęście oraz odpędzać złe moce. Warto pamiętać, by wiszący okaz miał dużo owoców. Roślinę należy zachować cały rok, do następnych świąt Bożego Narodzenia, bo to gwarantuje utrzymania magicznej mocy ziela.
Zawiesza się ją również u sufitu w noc sylwestrową. Całowanie się pod jej pędami nie jest czynem grzesznym, nie tylko w tę jedną noc, ale prawdopodobnie w czasie całego karnawału.
Ta nadzwyczajna roślina, wiecznie zielona, będąca jednym z symboli tajemnicy świąt Bożego Narodzenia daje ludziom to, co nie ma ceny – szczęście, nadzieję, radość, marzenia. Szkoda, że rośnie tak wysoko i zerwać ją trudno. Kupowana nie ma w sobie już tej mocy. Poza tym szczęścia nie można nabyć za pieniądze, trzeba je samemu zdobywać.
 
Jan T. Siciński, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska, Uniwersytet Łódzki, Geografia w Szkole 6/2017