ASPress - czasopisma pedagogiczne


ARCHIWUM WYDAŃ CYFROWYCH


Zbiór 52 felietonów poświęconych współczesnej Polsce, Polakom, polityce, roli telewizji i mediów we współczesnym świecie, globalizacji i konsekwencji wynikającej z naszego otwarcia na świat.
Wydanie w postaci pliku PDF
Cena 10 zł.
Zamów


Książka o podróżach, poznawaniu, odkrywaniu i podbijaniu świata, o pokonywaniu kolejnych horyzontów ludzkiego rozwoju. Ludzie wędrują od wieków, zawsze chcieli zobaczyć, co jest za kolejną rzeką, górą, morzem, za nowym horyzontem. Ta wędrówka pozwoliła najpierw poznać naszą planetę, a dziś już zaprowadziła człowieka poza granice Układu Słonecznego. Kim są ci, którzy zmieniają historię świata? Dlaczego Krzysztof Kolumb odkrył Amerykę, a Mikołaj Kopernik „poruszył” Ziemię?
Wydanie w postaci pliku PDF.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydanie drukowane



Historia powstania  * Dane techniczne * Słynne rajdy * Rozwiązania konstrukcyjne

Pierwszy pojazd z napędem na obie osie skonstruowano w 1824 r. a więc ponad pól wieku wcześniej od samochódu. Jednak dopiero wojskowi amerykańskiej armii jako pierwsi chcieli mieć pojazd, który pojedzie każdą drogą, pokona głębokie rowy  i wyposażony będzie we wciągarkę, tak by mógł poruszać się w każdym terenie.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydania specjalne "Geografii w Szkole"

2011

2010

2009

2008


Zamów


Ebooki 


Więcej

Co powoduje odczuwanie szczęścia?

Chemia szczęścia

 Dlaczego lubimy czuć się szczęśliwi? Co powoduje odczuwanie szczęścia? Czym jest szczęście? Praktycznie każdy człowiek bez względu na wiek, pochodzenie, czy inne uwarunkowania w życiu dąży do osiągnięcia stanu szczęścia. Uczucie to jest nieuchwytne, gdyż jest stanem naszej świadomości i można je osiągnąć poprzez różne działania: sukcesy w życiu codziennym (szkolnym, zawodowym) czy też prywatnym, pomaganie innym, aktywność sportową, spożywanie niektórych napojów i żywności. Bycie radosnym, uśmiechniętym i emanującym taką pozytywną energią jest bardzo cenne dla naszego zdrowia i dobrego samopoczucia na co dzień, a także wpływa korzystnie na nasze bliższe i dalsze otoczenie. Wśród osób tak pozytywnie nastawionych do całego świata i innych ludzi miło jest przebywać.

Może to niektórych zmartwi, że te miłe dla nas stany emocjonalne nie są spowodowane czymś nadzwyczajnym, ale, tak jak w przypadku innych aspektów naszego życia, okazuje się, że są wynikiem działania czystej, pięknej, choć nieco skomplikowanej chemii i biochemii, z kaskadą odpowiednio złożonych reakcji. Za odczucia radości, satysfakcji z osiągniętych celów i wyników, chęci do działania, pokładów pozytywnej energii, czy też stanu zakochania oraz bardziej dojrzałych uczuć miłości odpowiedzialny jest szereg bardzo złożonych związków organicznych wytwarzanych przez nasze organizmy, czyli – neurohormony (peptydy opioidowe).

Hormony są złożonymi endogennymi związkami organicznymi biosyntetyzowanymi z aminokwasów w organizmie człowieka i pełnią szereg różnorodnych funkcji. Neurohormony oddziałują na obszary mózgu zaangażowane w układ nagrody i właśnie te związki odpowiadają za stan zakochania. Poza neurohormonami istotną rolę w stanie zakochania odgrywają: fenyloetyloamina, melatonina oraz dopamina. W stanie, kiedy mocno zakochana osoba ma wręcz obsesyjne myśli, cierpi na bezsenność i rozchwianie emocjonalne działają właśnie te związki. W przypadku osób mocno cierpiących z powodu nieodwzajemnionego uczucia w celu poprawienia ich samopoczucia proponuje się włączenie do diety melatoniny w połączeniu z wazopresyną.

Z pierwszej romantycznej fazy zakochania uczucia przechodzą w kolejną jaką jest etap przywiązania i głębokiej przyjaźni, i tu zaczynają odgrywać rolę endogenne peptydy opiatowe – endorfiny, które są wydzielane pod wpływem obecności partnera. Ich działanie jest znacznie bardziej stonowane, podobne do działania opioidów – związków w rodzaju morfiny, ale i na tym etapie uwidacznia się zadowolenie i silnie uzależnienie od przebywania w towarzystwie tej jednej osoby.

Należy zaznaczyć, że cały mechanizm miłości jest jednak znacznie bardziej skomplikowany, gdyż poza wymienionymi już związkami chemicznymi wytwarzanymi przez nasze organizmy, w przebieg tego uczucia zaangażowane są też noradrenalina, dopamina, katecholamina, oksytocyna, hormony płciowe oraz czynniki psychiczne, które ukształtowały się pod wpływem wzorców i otoczenia, w tym wzorców wychowania i przekonań religijnych. Miłość od pierwszego wejrzenia jest tłumaczona w ten sposób, że kiedy pojawia się realny obiekt uczuć pasujący do ideału wytworzonego i przechowywanego w mózgu, organizm zaczyna produkować te wszystkie wymienione wcześniej związki.

Stan nagłego zakochania tłumaczy się też działaniem prawdopodobnie istniejących ludzkich feromonów płciowych, chociaż te jak dotąd nie zostały wydzielone w czystej postaci. Wyobrażenie – wzorce i upodobania miłosne powstają już okresie przedszkolnym na podstawie dziecięcych odczuć wykreowanych na podstawie obserwacji i relacji z osobami dorosłymi i rówieśnikami. Kształtuje się wtedy sposób postrzegania tego, co uważa się za pozytywne, piękne i miłe dla oka oraz tego, co negatywne i nieprzyjemne. Proces porównywania spotkanej osoby z wytworzonym wcześniej obrazem ideału zachodzi w układzie limbicznym. W mechanizmie zakochania czynny udział bierze ciało migdałowe, podwzgórze i śródmózgowie. Poza tym na emocje w początkowej fazie zakochania mają też wpływ zmysł wzroku, węchu - odczucia zapachowe, słuchu i dotyku oraz efekt „romantycznej atmosfery”.

Endorfiny zmniejszające ból i wprawiające w błogostan wydzielają się też przy wzmożonym wysiłku fizycznym, kiedy następuje efekt zmęczenia ciała. Ludzie regularnie i aktywnie ćwiczący automatycznie odczuwają radość z przeprowadzonego treningu i osiągniętego wyniku, często można usłyszeć o euforii biegacza, którą zdolny jest osiągnąć pomimo zmęczenia po przebiegnięciu półmaratonu (21 km) czy też maratonu (42 km) - tak ostatnio popularnej formy aktywności fizycznej.

 

„Składniki” chemii szczęścia - aminokwasy i hormony

Do wytworzenia w organizmie związków bardziej złożonych i ich poprawnego funkcjonowania niezbędne są odpowiednie substraty, do których należy zaliczyć w przypadku omawiania składników chemii szczęścia aminokwasy, a w szczególności metioninę biorącą udział w szeregu reakcji biochemicznych. Aminokwasy ustawione w odpowiedniej sekwencji tworzą peptydy (o różnej długości łańcucha od kilku do kilkudziesięciu jednostek aminokwasowych) pełniące określone funkcje w organizmach żywych.

Do związków wywołujących cała gamę pozytywnych i przyjemnych odczuć oraz działających stymulująco na ludzki organizm zaliczyć można: melatoninę, fenyloetyloaminę, wazopresynę, oksytocynę, endorfiny, dopaminę, adrenalinę. Związki te wywodzą się z aminokwasów i odznaczają się mniej lub bardziej skomplikowaną budową: są to oligopeptydy i bardziej złożone peptydy: np. glikopeptydy czy lipopeptydy. Warto tu wymienić związki takie jak: glutation, tyreoliberyna, adrenokortykotropina, proopiomelanokortyna, melanotropina, lipotropina, peptydy opioidowe, somatotropina, oksytocyna, wazopresyna, liberyny i statyny, glukagon czy hormony tkankowe. Część z tych peptydów to hormony, a inne peptydy są regulatorami czy też substancjami sygnałowymi sprawującymi kontrolę nad uwalnianiem bądź hamowaniem wydzielania poszczególnych hormonów.

 

1. Składniki aminokwasowe

1.1.Metionina

L-Metionina jest aminokwasem białkowym odkrytym w 1921 roku przez J. Muellera poprzez wydzielenie jej z kazeiny. W nadmiarze metionina jest toksyczna i wywołuje nekrozę nerek i wątroby, przy czym jej toksyczność wzmacnia niedobór witaminy B6. L-metionina w organizmie człowieka jest prekursorem L-cysteiny. L-metionina jest stosowana jako dodatek do pasz dla zwierząt. Poza tym dodaje się ją też do leków zawierających paracetamol (p-acetamidofenol) o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym, gdyż zmniejsza skutki uboczne jego działania. Uczestniczy w wielu reakcjach metylacji (SAM- S-adenozylometionina), a także w reakcjach metabolicznych, dostarczając grupy siarkowej. Metionina jest również prekursorem biosyntezy fitohormonu etylenu, szczególnie w trakcie dojrzewania owoców oraz w reakcji roślin na stres. Metionina poprzez aktywację niektórych neurotransmiterów może usprawniać procesy myślowe i pobudzać psychicznie (prawdopodobnie z tego powodu jest zalecana dla osób w podeszłym wieku), ponadto poprawia kondycję włosów, skóry i paznokci.

a)                                                                      b)

Rys.1.
Wzory strukturalne cząsteczek: a) fenyloetyloaminy (PEA) i b) metioniny.

 

1.1.Fenyloetyloamina

Fenyloetyloamina (PEA) (Rys. 1) C8H11N jest naturalnie biosyntetyzowana z egzogennego aminokwasu L-fenyloalaniny w wyniku enzymatycznej dekarboksylacji. Zaliczana jest do neuroprzekaźników i neuromodulatorów, gdyż wykazuje różnokierunkowe działanie w organizmie ludzkim, takie jak zwiększanie zdolności poznawczych, poprawianie nastroju, zmniejszanie masy ciała czy też poprawianie koncentracji. Poprzez działanie na ludzki mózg powoduje wydzielanie się noradrenaliny i dopaminy. Ponadto wywołuje wydzielanie beta-endorfiny odpowiedzialnej za dobre samopoczucie. Ze względu na zbliżoną budowę wykazuje działanie podobne jak amfetamina.

W postaci chlorowodorku fenyloetyloaminy jest dostępna jako suplement, ale głównie w suplementacji sportowej (przedtreningowo, w celu pobudzenia i podniesienia termogenezy). W takiej formie zaleca się przyjmowanie dawek 250-500 mg, przy czym przyjmowana doustnie ulega szybkiemu rozkładowi w organizmie człowieka. Nie należy jej przyjmować regularnie, ale doraźnie w przypadku spadku formy, gdyż przy ciągłej suplementacji powstaje efekt przyzwyczajenia się organizmu. Poza tym naturalnie występuje też w gorzkich migdałach i czekoladzie (Fot.1.), co może tłumaczyć, dlaczego większość ludzi tak bardzo lubi czekoladę i wszelkie smakołyki z jej dodatkiem, zwłaszcza mających trudniejszy dzień jako przekąskę poprawiającą nastrój.

Fenyloetyloamina nazywana jest „narkotykiem miłości”, gdyż uwalniana jest przez mózg we wczesnej fazie zakochania się podnosząc ciśnienie i poziom glukozy we krwi, przez co jesteśmy pogodniejsi i mamy lepsze samopoczucie. Fenyloetyloamina powoduje bardzo przychylne spojrzenie na obiekt zainteresowania uruchamiając proces dodatniego sprzężenia zwrotnego: w wyniku chwilowych przyjemnych odczuć organizm człowieka zaczyna wydzielać jeszcze większe dawki fenyloetyloaminy. Rozkwit uczucia jest więc związany ze wzrostem wydzielanych dawek PEA. Jednak z czasem organizm przyzwyczaja się do wytwarzanych dawek, przez co efekt, który one wcześniej wywoływały, powoli staje się coraz słabszy, czyli początkowa faza zakochania - burza uczuć wywołana wzrastającymi dawkami PEA przemija.

Korzystny poziom fenyloetyloaminy w organizmie zakochanych, powodujący patrzenie na drugą osobę jak „przez różowe okulary”, utrzymuje się od około półtora roku do maksymalnie 4 lat, po czym to uczucie bezpowrotnie znika, a w jego miejsce albo pojawia się trwalsza więź, albo rozpoczyna poszukiwanie kolejnej osoby, dzięki której można będzie poczuć kolejny raz „motyle w brzuchu”. U tych, którzy nadal relację kontynuują, związek przechodzi w fazę przywiązania i głębokiej przyjaźni, a w ich organizmach zaczynają wydzielać się związki takie jak: endorfiny, wazopresyna, oksytocyna, których działanie i funkcje opisane zostały w dalszej części tekstu (…)

Jak wiadomo, zdarzają się osoby, które nie są w stanie przeżywać stanu zauroczenia, nie potrafią się zakochać ani też przeżywać głębokiej miłości, gdyż ich organizm jest niezdolny do produkowania zwiększonych ilości PEA. Jednym ze sposobów wzbudzenia w opornych organizmach takich uczuć jest podawanie egzogennej PEA. Jednak w związku ze zbliżoną budową cząsteczki PEA do amfetaminy, fenyloetyloamina jest typowym narkotykiem i tego typu leczenie nie wywołuje długoterminowych pożądanych efektów, a jedynie stan patologicznego uzależnienia (…)

Foto - Fotolia 

Więcej przeczytacie w artykule dr Joanny Kurek „Chemia szczęścia” w najnowszym (6/2017) wydaniu „Chemii w Szkole”.

 

(…) – skróty od redakcji