ASPress - czasopisma pedagogiczne


ARCHIWUM WYDAŃ CYFROWYCH


Zbiór 52 felietonów poświęconych współczesnej Polsce, Polakom, polityce, roli telewizji i mediów we współczesnym świecie, globalizacji i konsekwencji wynikającej z naszego otwarcia na świat.
Wydanie w postaci pliku PDF
Cena 10 zł.
Zamów


Książka o podróżach, poznawaniu, odkrywaniu i podbijaniu świata, o pokonywaniu kolejnych horyzontów ludzkiego rozwoju. Ludzie wędrują od wieków, zawsze chcieli zobaczyć, co jest za kolejną rzeką, górą, morzem, za nowym horyzontem. Ta wędrówka pozwoliła najpierw poznać naszą planetę, a dziś już zaprowadziła człowieka poza granice Układu Słonecznego. Kim są ci, którzy zmieniają historię świata? Dlaczego Krzysztof Kolumb odkrył Amerykę, a Mikołaj Kopernik „poruszył” Ziemię?
Wydanie w postaci pliku PDF.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydanie drukowane



Historia powstania  * Dane techniczne * Słynne rajdy * Rozwiązania konstrukcyjne

Pierwszy pojazd z napędem na obie osie skonstruowano w 1824 r. a więc ponad pól wieku wcześniej od samochódu. Jednak dopiero wojskowi amerykańskiej armii jako pierwsi chcieli mieć pojazd, który pojedzie każdą drogą, pokona głębokie rowy  i wyposażony będzie we wciągarkę, tak by mógł poruszać się w każdym terenie.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydania specjalne "Geografii w Szkole"

2011

2010

2009

2008


Zamów


Ebooki 


Więcej

Fascynująca herbata

Herbata – drugi po wodzie napój człowieka    *
Herbata jest drugim (po wodzie) stosowanym na świecie napojem i jej spożycie wciąż wzrasta. Jak to się stało, że ta roślina tak zawojowała świat?
Każdy z nas ma swoją ulubioną herbatę, obecnie znane są: czarna, czerwona (Pu-erh), zielona, żółta, biała, niebieska (oolong czy ulung), rooibos, owocowe i wszelkie fantazyjne mieszanki. Herbata (Camellia sinensis, dawniej również nazywana Thea sinensis) z rodziny herbatowatych (łac. Theaceae, obejmującej 40 rodzajów i 600 gatunków) jest wiecznie zieloną rośliną hodowaną w formie krzewów, a rzadziej jako drzewa, w wielu zakątkach świata i stanowi główne źródło wszystkich produkowanych na świecie herbat (suszy herbacianych). 
Jak to się stało, że ta roślina tak zawojowała świat? Dzieje się tak między innymi dlatego, że wzrasta świadomość zalet zdrowotnych tego napoju. Wciąż także rośnie liczba publikacji sugerujących jej korzystne działanie: przeciwangiogenne, przeciwbakteryjne, przeciwrakotwórcze, przeciwzapalne, przeciwmutagenne, przeciwutleniające, antyseptyczne i odtruwające. Składnikom herbacianych naparów przypisuje się też działanie obejmujące ograniczenie ryzyka reumatoidalnego zapalenia stawów, obniżanie poziomu cholesterolu i właściwości przeciwcukrzycowe. Herbata zawiera kompozycję bardzo silnych biologicznie czynnych substancji, które występują w świeżych liściach i są odporne na standardowe metody ich przetwarzania.
 
Trochę herbacianej historii
Źródła podają różne dane dotyczące tego, jak długo ludzie znają herbatę i herbaciane napary. Wiadome jest, że od bardzo dawna była znana Chińczykom, z zapisków wynika, iż był to X w p.n.e. Już w starożytnych Chinach i Japonii herbaciane napary były bardzo cenione, a sam czas popijania herbaty miał swoje określone rytuały. W Chinach i Japonii herbata od wielu wieków była i nadal jest nieodzownym elementem kultury tych krajów. 
Pierwszymi Europejczykami, którzy skosztowali herbaty, byli Portugalczycy, a jako pierwsi w XVII w. do Europy przywieźli ją Holendrzy. W XVIII wieku w Anglii herbata zaczęła wypierać ich dotychczasowy narodowy napój – piwo. Karierę herbaty w Polsce datuje się na 1664 rok, kiedy dotarła tu z Francji. Wzmianki o herbacie pojawiły się w liście króla Jana II Kazimierza do żony Ludwiki Marii. Na samym początku w naszym kraju była traktowana jako zioło o leczniczym działaniu, a zwyczaj picia herbaty jako napoju stał się powszechny dopiero w drugiej połowie XVIII wieku. (…)
 
Produkcja herbaty
Zasadniczo po oderwaniu części rośliny np. liścia od jej ukorzenionej reszty następuje szereg przemian związanych ze stopniową utratą (wyparowywaniem) wody, co wizualnie obserwujemy jako więdnięcie, jednak w skali mikroskopowej oznacza ono trwały rozpad ścian komórkowych, a efektem tego jest narażenie związków chemicznych dotychczas „zamkniętych” w komórkach, zarówno na kontakt wzajemny, jak i z tlenem atmosferycznym, co powoduje proces ich utleniania. W przypadku herbaty, aby udało się otrzymać jej różne odmiany, kontroluje się różne etapy procesu jej wytwarzania. Takie działania pozwalają uzyskać herbaty o odpowiednim aromacie, smaku i zapachu. W świeżo zerwanych liściach herbaty wyróżnić można następujące grupy  związków: polifenole, aminokwasy, enzymy, barwniki, węglowodany, alkaloidy purynowe, minerały i lotne związki aromatyczne, a ich wzajemne proporcje warunkują końcowy efekt – przyjemność czerpaną z picia ulubionej aromatycznej herbaty.
To jakim herbata będzie odznaczać się ”kolorem”, uzależnione jest od jej procesu produkcyjnego, jednak zawsze są to etapy, takie jak: zbiór herbacianych liści, sortowanie, czyszczenie, podsuszenie, zwijanie oraz poddanie ich procesowi fermentacji (a dokładniej z chemicznego punktu widzenia - procesom utleniania), a na końcu dokładne suszenie. (…) Ogólnie przyjmuje się że zielona herbata jest najmniej przetworzona, a czarna - najbardziej. Herbata oolong zajmuje położenie między tymi dwiema, przy czym  herbata biała uważana jest za przetworzoną prawie na równi z herbatą zieloną. Zieloną herbatę wytwarza się ze świeżych liści poddanych działaniu pary i więdnięciu, a następnie natychmiastowemu schnięciu (suszeniu). Natomiast czarna herbata wytwarzana jest z liści, które wcześniej zwiędły i zostały pokruszone na walcach, następnie pozostawione do utlenienia przez kilka godzin, a po tym czasie poddane suszeniu suszeniu. Herbata oolong jest otrzymywana z liści, które były tylko częściowo fermentowane (utlenione) przed suszeniem.
Najmniej znaną odmianą herbaty jest żółta herbata. Bywa, że czasem zaliczana jest do herbat białych lub zielonych. Kiedyś żółty kolor uważano za kolor cesarski i rzeczy dobrej jakości nazywano ’żółtymi’, zatem herbata ta była wręcz zarezerwowana tylko i wyłącznie dla cesarza. Liście herbaty żółtej w postaci gotowego do zaparzania suszu są zielone i mają lekko żółtawy odcień lub zielono-złocisto-żółty. Produkcją tej wyjątkowej herbaty zajmują się wyłącznie Chińczycy w kilku prowincjach (Hunan, Anhui, Sichuan, Guangdong i Zhejiang). Od innych herbat odróżnia ją proces fermentacji, gdyż poddawana jest procesowi fermentacji nieenzymatycznej. Jeszcze ciepłe suszone na słońcu liście poddawane są procesowi podobnemu nieco do kiszenia, czyli fermentacji we własnych sokach zmieniającej ich kolor i właściwości (po chińsku określane jako ”men dui” lub ”men huan”). 
Czarna herbata otrzymywana jest z liści fermentowanej zielonej herbaty. Białą herbatę wytwarza się wyłącznie z pączków i szczytów gałązek krzewów herbacianych. 
Trochę inna herbatą jest rooibos, otrzymywana jest z rosnącego w Afryce,  w górach Cedar, czerwonokrzewu o charakterystycznym miodowym zapachu oraz niepowtarzalnym smaku. Odznacza się bardzo cienkimi listkami, które po zerwaniu skrapia się wodą, następnie suszy,  poddaje fermentacji i ponownie suszy (…)
Właściwości zdrowotne herbat
 
Liczne badania przeprowadzone w ciągu ostatnich kilkunastu lat dowodzą, że właściwości zdrowotne herbat maleją w następującym szeregu: biała > zielona > oolong > czarna. Pojawiły się doniesienia, że podawanie na skórę czystego galusanu epigallokatechiny wyodrębnionego z zielonej herbaty zapobiega powstawaniu nowotworu powodowanego przez promieniowanie UV. Inni badacze wykazywali, że także ekstrakty z czarnej herbaty działają fotoochronnie przeciw wywołanej promieniowaniem UVB fototoksyczności w skórze. Stwierdzono też, że stosowanie polifenoli zielonej herbaty w kremach zapobiega wywołanemu promieniowaniem UVB utlenianiu lipidów i białek.
Polifenole zawarte w herbacie czarnej i zielonej mają zdolność wiązania się z toksycznymi składnikami w ustroju człowieka i ochraniają komórki mózgowe. Wiele z tych polifenoli wykazuje silne działanie przeciwutleniające i dzięki temu zmniejszające ryzyko wystąpienia różnych chorób.
W dawnych czasach żółtą herbatę, ze względu na jej właściwości, uczyniono lekiem cesarskim -  mógł pić ją tylko cesarz, wierzono bowiem także, że przynosi ona nieśmiertelność, której godny był jedynie cesarz. Dzisiaj wiadomo, że herbata ta odznacza się bardzo niską zawartością kofeiny (poniżej 1%), dzięki czemu można ją pijać w godzinach wieczornych, bez obawy o trudności ze snem. Ma niską zawartość garbników i poprawia trawienie nie drażniąc żołądka. Tak jak herbata czerwona, również żółta ma potwierdzone działanie oczyszczające, poprzez wychwytywanie toksyn i zbędnych substancji z organizmu, jednak nie działa aż tak odchudzająco jak herbata czerwona. 
Czarna herbata działa pobudzająco, gdyż zawiera dużo kofeiny. Zawarte w czarnej herbacie flawonoidy wzmacniają naczynia krwionośne i przeciwdziałają zakrzepom. Znajdują się też w niej duże ilości garbników, co może ograniczać wchłanianie minerałów do organizmu, jednak podobno te same garbniki (zwłaszcza gdy długo zaparzamy herbatę jest ich znacznie więcej) zmniejszają ryzyko zachorowania na niektóre rodzaje nowotworów. Trzeba jednak zaznaczyć, że wysoka zawartość garbników obniża walory smakowe naparu z czarnej herbaty.
Herbata oolong (ulung, niebieska) odznacza się niską zawartością kofeiny, a także posiada właściwości odchudzające. Czerwona herbata dzięki zawartości znacznych ilości garbników, które powstają w trakcje długiej fermentacji, ma zdolność regulowania pracy żołądka i wydzielanie żółci przez trzustkę.
Herbata rooibos nie ma w swoim składzie ani kofeiny ani garbników, toteż może być bezpiecznie spożywana przez osoby z chorobami nerek, także przez dzieci. Co więcej odznacza się wysoką zawartością witaminy C. Dobrze wpływa na trawienie, pomaga w kolkach. Naturalnie pobudza przemianę materii, więc może być stosowana jako napój wspomagający odchudzanie. Podobnie jak wyżej wymienione herbaty, także zawiera flawonoidy, cenne związki o działaniu przeciwwolnorodnikowym. 
Związki chemiczne zawarte w herbacie 
W świeżych liściach herbaty występują: polifenole (22,2%), białka (17,2%),  kofeina (4,3%), surowe włókna (27%), skrobia (0,5%), cukry redukujące (3,5%), pektyny (6,5%).
W składzie chemicznym herbat praktycznie wszystkich ”kolorów” występują: katechiny pełniące rolę przeciwutleniaczy (głównie epikatechinę, epigallokatechinę, galusan epikatechiny i galusan epigallokatechiny), taniny (roślinne garbniki występujące w przemyśle spożywczym pod symbolem E-181), alkaloidy purynowe: kofeinę, nazywaną – gdy pochodzi z herbaty - teiną (do 4,5%), teobrominę (do 0,5%), teofilinę (do 0,04%), garbniki (polifenole), tłuszcze, karotenoidy (-karoten), witaminy: A, B1, B2, C, E i K oraz składniki mineralne (Ca, P, Fe, Na i znaczne ilości jonów fluorkowych - do ok. 0,03%). Kwas askorbinowy (witamina C) jest niestety niszczony w procesie wytwarzania czarnej herbaty. W herbacie obecny jest też kwas jabłkowy, kwas szczawiowy, kemferol, kwercetyna, ksantyna i hipoksantyna. Ponadto zielona herbata zawiera niebiałkowy aminokwas L-teaninę, który wykazuje działanie uspokajające, zmniejszające stres i niepokój oraz stabilizujące nastrój osób pijących zieloną herbatę (…)
 
Więcej przeczytacie w artykule Joanny Kurek „Fascynująca herbata” w najnowszym wydaniu (2/2017) „Chemii w Szkole”.
(…) – skróty pochodzą od redakcji