ASPress - czasopisma pedagogiczne


ARCHIWUM WYDAŃ CYFROWYCH
       
Język Niemiecki



Wydania z lat 2009-2016 dostepne są w wersji elektronicznej jako pliki PDF. Są one identyczne z wersjami drukowanymi. Jednakże nie zawierają materiałów, które były na płytach CD/DVD dołączanych do niektórych wydań drukowanych.
W wersji drukowanej dostepne jest tylko jedno wydanie - 3/2016.
Więcej


Zbiór 52 felietonów poświęconych współczesnej Polsce, Polakom, polityce, roli telewizji i mediów we współczesnym świecie, globalizacji i konsekwencji wynikającej z naszego otwarcia na świat.
Wydanie w postaci pliku PDF
Cena 10 zł.
Zamów


Książka o podróżach, poznawaniu, odkrywaniu i podbijaniu świata, o pokonywaniu kolejnych horyzontów ludzkiego rozwoju. Ludzie wędrują od wieków, zawsze chcieli zobaczyć, co jest za kolejną rzeką, górą, morzem, za nowym horyzontem. Ta wędrówka pozwoliła najpierw poznać naszą planetę, a dziś już zaprowadziła człowieka poza granice Układu Słonecznego. Kim są ci, którzy zmieniają historię świata? Dlaczego Krzysztof Kolumb odkrył Amerykę, a Mikołaj Kopernik „poruszył” Ziemię?
Wydanie w postaci pliku PDF.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydanie drukowane



Historia powstania  * Dane techniczne * Słynne rajdy * Rozwiązania konstrukcyjne

Pierwszy pojazd z napędem na obie osie skonstruowano w 1824 r. a więc ponad pól wieku wcześniej od samochódu. Jednak dopiero wojskowi amerykańskiej armii jako pierwsi chcieli mieć pojazd, który pojedzie każdą drogą, pokona głębokie rowy  i wyposażony będzie we wciągarkę, tak by mógł poruszać się w każdym terenie.
Cena 10 zł.
Zamów

Wydania specjalne "Geografii w Szkole"

2011

2010

2009

2008


Cena kompletu wydań 50 zł
Cena jednego wydania 10 zł
Zamów



Nowość!


Więcej

Cynk i palce cynkowe, czyli o znaczeniu cynku w życiu człowieka



Mikroelementy w organizmie człowieka pełnią szereg bardzo istotnych funkcji: odpowiadają za prawidłowe funkcjonowanie narządów wewnętrznych, są składnikami: enzymów i płynów ustrojowych, budują tkanki, a w szczególności tkankę kostną. Podstawowymi mikroelementami są: chrom, cynk, fluor, kobalt, mangan, molibden, miedź, bor, selen i żelazo. Dzienne zapotrzebowanie organizmu na mikroelementy kształtuje się na poziomie około 100 mg. Do makroelementów zalicza się natomiast tak zwane pierwiastki biogenne: węgiel, wodór, azot, tlen, siarkę, a także sód, potas, wapń i magnez. 
Ze wzrostem świadomości na temat zdrowego i odpowiednio zbilansowanego sposobu odżywiania, a także z powodu coraz większej dostępności różnorodnych warzyw i owoców pochodzących z różnych stron świata coraz trudniej jest dobrać składniki poszczególnych posiłków tak, by wraz z nimi dostarczyć organizmowi naprawdę niezbędnych składników w odpowiednich ilościach.
Obecnie duży nacisk kładzie się na odpowiedni poziom magnezu w organizmie. Jednak bardzo istotna jest też odpowiednia ilość cynku wprowadzanego do organizmu. Jeśli w diecie jest go zbyt mało w stosunku do zapotrzebowania organizmu, to aby uniknąć wielu poważnych, niekorzystnych dla zdrowia skutków, należy go suplementować.
Badania nad rolą cynku w rozwoju organizmów żywych rozpoczął w 1869 roku Jules Raulin (uczeń Louisa Pasteura). Wykazał on, że pierwiastek ten jest niezbędny do zachowania funkcji życiowych grzyba z rodzaju Aspergillus (rodzaj grzybów pleśniowych). Zawartość cynku w ludzkich tkankach po raz pierwszy określono w 1926 roku i uznano go za składnik pełniący istotną funkcję biologiczną, a nie będący produktem przemiany materii czy substancją zbędną organizmowi. Z kolei w 1934 roku stwierdzono, że jony tego metalu są niezbędne do zachowania funkcji życiowych u szczurów. 
Dalsze intensywne badania doprowadziły do dokonania w 1939 r. bardzo ważnego odkrycia: białka - enzymu anhydrazy węglanowej, w której cynk pełni funkcję kofaktora. W kolejnych latach odkryto kolejne enzymy, w skład cząsteczek których wbudowany jest cynk, np.  karboksypeptydazę. Przełomem w badaniach nad rolą cynku w organizmie człowieka okazało się odkrycie w 1985 roku tak zwanych „palców cynkowych “. Zapoczątkowało to dogłębne badania nad biologiczną rolą cynku, których efektem jest obecny stan wiedzy o różnorodnych, ważnych funkcjach jonów cynkowych w organizmach żywych. 
 
Ogólne informacje o cynku i jego związkach
Cynk zajmuje 29. miejsce spośród pierwiastków zawartych w skopie ziemskiej, co stanowi około 0,0007 %. Najważniejszymi minerałami, w skład których wchodzi cynk, są: blenda cynkowa ZnS oraz smitsonit ZnCO3 (ruda cynku). ZnS występuje przy tym w dwóch odmianach: -ZnS (sfaleryt) i -ZnS (wurcyt). Ciekawym, ale rzadko występującym minerałem (w USA) jest willemit Zn2SiO4, wykazujący fluorescencję w świetle ultrafioletowym. Ważną solą jest siarczan(VI) cynku ZnSO47H2O znany także pod nazwą: witriol cynku.
Cynk jest srebrzystym, ważnym metalem, użytkowym. Ze względu na jego zależne od temperatury właściwości można otrzymać go w formie proszku cynkowego (jest kruchy w temperaturze pokojowej i wyższej od 150oC) lub w postaci drutu lub blachy, dzięki ciągliwości i plastyczności wykazywanej w zakresie temperatur 97-147oC. Wykorzystuje się go do tworzenia cynkowych powłok antykorozyjnych na stopach żelaza, do produkcji mosiądzu (stop cynku z miedzią), różnorodnych wyrobów metalowych (np. rury, druty, blachy) oraz ogniw galwanicznych.
Cynk jest dość reaktywnym pierwiastkiem, gdyż reaguje z tlenem, siarką, chlorem, fluorem, rozcieńczonym kwasem solnym, chlorowodorem, roztworem kwasu fluorowodorowego lub fluorowodorem, stężonym 63% kwasem azotowym(V), a także z wodnym roztworem wodorotlenku sodu lub bezwodnym, stopionym wodorotlenkiem sodu. Jego różnorodne związki są białe lub bezbarwne, gdyż kationy cynku Zn2+ w różnym otoczeniu chemicznym są bezbarwne, co związane jest z brakiem nieobsadzonych poziomów d w jego konfiguracji elektronowej. Źródłem barw soli takich jak chromian cynku ZnCrO4 czy cyjanożelazian(III) cynku Zn3[Fe(CN)6]2 są aniony tych soli. Tlenek ZnO znajduje zastosowanie jako biały pigment w farbach malarskich i jako wypełniacz w kauczukach oraz w technologii ceramicznej przy otrzymywaniu szkliw i emalii.
 
Znaczenie cynku w organizmie
Wspomniany wyżej jako niezbędny mikroelement, cynk ma kluczowe znaczenie w procesach biochemicznych zachodzących w organizmie człowieka, a także u zwierząt i roślin. Średnio w całym organizmie człowieka znajduje się około 2,2 grama cynku, czyli tylko nieco mniej niż żelaza. W zasadzie cynk i żelazo znajdują się blisko granicy pomiędzy mikro- i makroelementami, ponieważ ich ilość w ludzkim organizmie jest względnie wysoka w porównaniu z innymi mikroelementami, a zarazem dość niska w porównaniu z makroelementami, takimi jak: sód, potas, wapń czy magnez.
Cynk obecny jest praktycznie w każdej komórce ludzkiego organizmu, gdzie transportowany jest przy pomocy białek, a do najważniejszych zaliczane są białka z rodziny ZnT (powodują obniżenie cytozolowej puli cynku, poprzez jego transport poza komórkę) i Zip (zwiększają zawartość tego pierwiastka w cytoplazmie komórki, powodując jego napływ z zewnątrz lub mobilizując jego pulę pęcherzykową). Ponadto innym transporterem cynku są metalotioneiny (MT). W większych ilościach cynk występuje w największym organie, czyli skórze, poza tym w oczach, we włosach i paznokciach, a także w przypadku mężczyzn w gruczole krokowym. 
Ponad 200 różnych enzymów (a według niektórych źródeł nawet 300) w ludzkim organizmie potrzebuje jonów cynku do prawidłowej pracy, podobnie jak różne hormony. Magnez i cynk są tymi mikroelementami, które mają znaczenie dla aktywności największej liczby enzymów w organizmie. Wynika to ze zdolności cynku do tworzenia stabilnych kompleksów z białkami (…)
Cynk ma też wpływ na jeden z najistotniejszych organów w ciele jakim jest ludzki mózg oraz ośrodkowy układ nerwowy. Jest jednym z czynników niezbędnych do jego rozwoju i prawidłowego funkcjonowania. Ta szczególnie istotna rola kationu cynkowego wynika z tego, że w ośrodkowym układzie nerwowym metal ten, poza swoimi podstawowymi funkcjami, moduluje przewodzenie sygnałów nerwowych w synapsach, a także reguluje przewodzenie sygnałów. Odpowiednie kompleksy z jonami cynku występują w wyższych ewolucyjnie obszarach mózgowia jak: kora mózgowa oraz struktury układu limbicznego, odpowiedzialne między innymi za zarządzanie emocjami, odbieranie i przetwarzanie wrażeń zmysłowych, czyli węchu, smaku, słuchu, widzenia czy odczuwania bólu, a także procesy uczenia się i formowania pamięci (…)
Produkty spożywcze zawierające cynk
Cynk jest zawarty w produktach spożywczych pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, przy czym należy pamiętać, że te ostatnie zapewniają jego znacznie lepszą biodostępność – wchłania się z nich około 10 procent cynku. W owocach cynk praktycznie nie występuje. Wchłanianie cynku z pokarmów jest regulowane hormonalnie przez organizm i zachodzi głównie w jelicie cienkim.
Szczególnie bogatymi źródłami cynku pochodzenia zwierzęcego są: ostrygi, małże, krewetki, ryby, np. sardynki, mięso, drób i podroby, nabiał, jajka. Przykładowo, w jednej surowej ostrydze zawarte jest średnio 12 mg cynku. Do źródeł roślinnych bogatych w cynk należy zaliczyć: pestki dyni, migdały, pomidory, płatki owsiane, fasolę, różne orzechy, nasiona i pełne ziarna zbóż, czosnek, cebula, kiełki pszenne, zielony groszek. 
 
Więcej przeczytacie w artykule dr Joanny Kurek „Cynk i palce cynkowe – czyli o znaczeniu cynku w życiu człowieka” w najnowszym wydaniu (6/2019) „Chemii w Szkole”.